Havana, Cuba — Mandy Pruna waxa uu si qosol xusuus leh u xasuustaa qulqulkii dalxiisayaasha Mareykanka ee yimid Cuba kadib markii madaxweynihii hore ee Mareykanka Barack Obama uu dib u soo celiyay xiriirkii diblomaasiyadeed ee jasiiradda sannadkii 2015.
Pruna iyo gaarigiisa casaanka dhalaalaya ee Chevrolet 1957 ah mar walba waa la dalban jiray, wuxuuna sheegay in booqdayaal aan tiro lahayn oo ay ku jiraan dad caan ah sida Rihanna iyo Kim Kardashian ay bixiyeen lacag aad u badan , ugu yaraan marka loo eego Cuba, si ay ugu raacaan dalxiis gaari qadiimi ah.
Chevy-giisu wuxuu ka mid ahaa saddex baabuur oo Mareykan qadiimi ah oo ay doorteen diblomaasiyiinta Mareykanka si ay uga muuqdaan xafladdii calan taagista ee Safaaradda Mareykanka ee Havana, taasoo astaan u ahayd dib u soo celinta rasmiga ah ee xiriirka labada dal kadib tobannaan sano oo colaad qadhaadh ah.
“Dhammaan qaybaha bulshada way ka faa’iideysteen,” ayuu yiri Pruna, isaga oo ka hadlayay hagaajintii kooban ee xiriirka. “Waxaad aragtay dad guryahooda rinjiyeeynaya, ganacsiyo cusubna furaya. Aniga ahaan waxay ahayd wax cajiib ah. Waxay ahayd xilligii ugu wanaagsanaa ee dalxiiska Cuba.”
Hadda, Cuba waxa laga yaabaa inay ku jirto marxaladdii ugu qotada dheereyd ee hubanti la’aanta dhaqaale ee ay dadka jasiiraddu soo mareen tobannaan sano, haddii aanay ahayn inta ay noolyihiin oo dhan.
Iyadoo la adeegsanayo tallaabooyin milatari oo ka dhacay Venezuela iyo hanjabaado canshuuro lagu soo rogo Mexico, maamulka Donald Trump ayaa xiray qulqulkii shidaalka ee iman jiray Cuba, iyagoo isku dayaya inay ku qasbaan jasiiradda ay maamusho xukuumad shuuci ah inay sameyso isbeddello siyaasadeed iyo dhaqaale oo waaweyn.
Cuba uma muuqato inay haysato xulafo kale oo diyaar u ah inay siiyaan boqolaal milyan oo doolar oo shidaal ah oo lagu wado dhaqaalaha. Shidaalka yar ee jasiiraddu haysatana wuu sii dhammaanayaa. Lumista shidaalka iyo dalxiisayaashuba waxay masiibo ku noqotay dad sida Pruna oo kale ah.
“Waxaan u baahanahay gaas si aan u shaqeeyo, waxaan u baahanahay dalxiisayaal si aan u shaqeeyo,” ayuu yiri.
Iyadoo dhibaatadu sii jiitameyso, noloshu si tartiib tartiib ah ayay u istaageysaa jasiiraddan ay ku nool yihiin ku dhowaad 10 milyan oo qof.
Dugsiyo badan ayaa la hakiyay fasalladii si koronto loo badbaadiyo, shaqaale badanna waa la fasaxay. Huteello badankood oo madhan ayaa la xiray, duulimaadyadii ka imaan jiray Ruushka iyo Kanada qaar waa la joojiyay maadaama aanu jirin shidaal diyaaradeed oo ku filan duullimaadyada fog.
Boqortooyada Midowday iyo Kanada ayaa uga digay muwaadiniintooda inay ka fogaadaan safarro aan daruuri ahayn oo ay ku tagaan Cuba.
Toddobaadkii hore, qabanqaabiyeyaasha ayaa baajiyay xafladda sannadlaha ah ee sigaarka Habanos oo keeni jirtay malaayiin doolar oo dakhli ah. Sherrit International ayaa Talaadadii ku dhawaaqday inay hakineyso qodista nikkel iyo cobalt ee Cuba sababo la xiriira yaraanta shidaalka.
Isbitaallo badan oo dowladdu maamusho ayaa yareeyay adeegyada, halka qashin fara badan uu ku ururay xaafado dhan sababo la xiriira shidaal la’aan iyo gaadiid qashin qaada oo shaqeyn waayay.
Ku dhowaad gees kasta oo waddo ah, wada hadalladu waxay ku saabsan yihiin goorta korontadu go’eyso iyo muddada ay maqnaan doonto. Habeenkii Havana, xiddigaha si cad ayaa loo arkaa maadaama inta badan magaalada ay mugdi ku jirto.
Maamulka Donald Trump wuxuu sheegay in dowladda Cuba ay tahay inay furto dhaqaalaha dhexe ee jasiiradda ka hor inta uusan burburin.
“Shidaal ma jiro, lacag ma jiro, waxba ma jiraan,” ayuu Trump u sheegay wariyeyaasha Isniintii, isagoo intaa ku daray in xoghayaha arrimaha dibadda Marco Rubio uu hoggaaminayo dadaallada wada xaajoodka lala galayo saraakiisha sare ee Cuba.
Rubio, oo ah Mareykan asal ahaan Cuban ah isla markaana muddo dheer mucaarad ku ahaa dowladda Cuba, hore ayuu u sheegay in waxa kaliya ee uu kala hadli doono hoggaanka shuuciga ee jasiiradda ay tahay goorta ay awoodda ka degayaan.
“Tani waa nidaam ku noolaa ku dhowaad gebi ahaanba deeqo – marka hore Midowgii Soofiyeeti, kadibna (madaxweynihii hore ee Venezuela) Hugo Chavez,” ayuu Rubio toddobaadkii hore ka sheegay shirkii Amniga Munich. “Markii ugu horreysay, ma jirto cid deeq siinaysa, qaabkii dhaqaalena si cad ayuu u fashilmay.”
Kadib sannado badan oo ku noolaa qarka u saarnaa burbur dhaqaale, dhibaato bani’aadamnimo ayaa laga yaabaa inay ku soo fool leedahay Cuba.
Inta badan cuntada ay Cubanku cunaan horeyba waa la soo dhoofiyaa kadib tobannaan sano oo siyaasado beeraha ah oo fashilmay.
Xadhkahaas tabarta yar ee nolosha ayaa halis ku jira, maadaama siyaasiyiin Cuban-American ah oo ka soo horjeeda Castro ay ku baaqeen in gebi ahaanba la joojiyo kaalmada Mareykanka.
“Waa waqtigii wax walba la joojin lahaa: dalxiis dambe ma jiro, xawaalado dambe ma jiraan, hanaan kasta oo sii maalgelinaya oo taageeraya kali-talisnimada waa in la joojiyaa,” ayay tiri xildhibaanad Jamhuuri ah oo ka socota Florida, Maria Elvira Salazar.
“Waa wax murugo leh in laga fikiro hooyo gaajo qabta, ama ilmo u baahan gargaar degdeg ah. Qofna kama indho la’ xanuunkaas. Laakiin taasi waa murugada adag ee na haysata annaga qurbajoogta ah: ma yareynaa dhibaatada muddada gaaban mise si buuxda ayaan u xoreynaa Cuba,” ayay tiri Salazar.
Qaar ka mid ah shirkadaha gaarka loo leeyahay ee cuntada ka soo dejin jiray Mareykanka ayaa horey u hakiyay shaqadooda, iyagoo sheegay inaanay awoodin inay qaboojiyaan alaabtooda inta lagu jiro koronto go’a maalinle ah.
Iyadoo la wajahayo yaraanta sii kordheysa, madaxweynaha Cuba Miguel Diaz-Canel ayaa ugu baaqay shacabka inay “si hal-abuur leh u adkaystaan” oo qaataan maskax dagaal.
“Waxaan cuni doonnaa waxa aan meel kasta ka soo saari karno. Haddii shidaalku yaraado, cuntadu ma ka bixi karto degmooyin qaar oo loo gudbin karo kuwa kale,” ayuu Diaz-Canel ku sheegay khudbad telefishan laga sii daayay bishii Janaayo.
Suuqyada “agro-markets” ee Havana ee lagu iibiyo cunto yar oo gudaha lagu soo saaro, dadku waxay ka digayaan inay sii adkaaneyso in miraha iyo khudaarta laga keeno miyiga oo la geeyo caasimadda.
“Waxaan bixinaynaa laba ilaa saddex jibbaar si aan u soo buuxinno alaabada oo aan dadka u qancino,” ayay tiri Anayasi, oo ah ganacsato cunto iibisa, balse diiday inay magaceeda dambe sheegto sababo la xiriira cabsi ay ka qabto inay si furan u dhaliisho xaaladda dhaqaale ee sii xumaaneysa. “Cunto ma jirto. Saameyntu way xunaan doontaa. Waxba ma heli doonno.”
Darawalka gaadiidka qadiimiga ah, Mandy Pruna, ayaa sheegay inuu ka fiirsanayo inuu qoyskiisa ula haajiro Spain. Kadib 20 sano oo uu nolol fiican ka sameynayay qaadista dalxiisayaasha, hadda ma arko mustaqbal uu ku leeyahay dalkiisa.
“Wax walba waa hubanti la’aan hadda. Shidaal ma jiro. Ma naqaan in la heli doono iyo sida aan u bixin doono,” ayuu yiri. “Haddii aan ku bixiyo gaas doolar, sideen u soo celin karaa kharashkaas haddii dalxiis uusan jirin?”
Subaxnimadii isla maalintaas, ayuu Pruna sheegay, wuxuu hakiyay rukhsaddiisii uu ku shaqeyn jiray darawal gaari qadiimi ah.