“Way fiicnaan lahayd haddii ay wada qaataan dhammaantood,” ayuu yiri Mike Huckabee markii la weydiiyay ku fidinta Israa’iil laga bilaabo webiga Niil ilaa webiga Yufraat.
Mike Huckabee, safiirka Mareykanka u fadhiya Israa’iil, ayaa soo jeediyay inuusan ka hor iman doonin haddii Israa’iil ay la wareegto inta badan Bariga Dhexe, isagoo adkeeyay waxa uu ku tilmaamay xuquuqda dadka Yuhuudda ee dhulkaas.
Wareysi uu siiyay falanqeeyaha muxaafidka ah Tucker Carlson oo la baahiyay Jimcihii, Huckabee waxaa lagu cadaadiyay arrinta xuduudaha juqraafiyeed ee Israa’iil, kuwaas oo uu ku dooday inay ku saleysan yihiin Kitaabka Quduuska ah.
Carlson ayaa u sheegay Huckabee in aayadda Kitaabka ay ballanqaadday dhulka faracyada Nabi Ibraahim, oo ay ku jirto dhulka u dhexeeya webiga Yufraat ee Ciraaq iyo webiga Niil ee Masar. Dhulkaas ballaaran wuxuu ku fidi lahaa Lubnaan, Suuriya, Urdun iyo qaybo ka mid ah Sacuudi Carabiya.
“Way fiicnaan lahayd haddii ay wada qaataan dhammaantood,” ayuu yiri Huckabee, oo uu sanadkii hore magacaabay Madaxweyne Donald Trump.
Carlson, oo u muuqday mid la yaabay hadalkaas, ayaa Huckabee weydiiyay haddii uu dhab ahaantii oggolaan lahaa in Israa’iil ku fiddo gobolka oo dhan.
“Ma rabaan inay la wareegaan. Ma codsanayaan inay la wareegaan,” ayuu safiirku ku jawaabay.
Safiirka Mareykanka, oo ah Masiixi si cad u taageera fikradda Zionism-ka isla markaana si adag u difaaca Israa’iil, ayaa markii dambe u muuqday inuu ka noqday hadalkiisii, isagoo sheegay inuu ahaa “hadal xoogaa la buunbuuniyay.”
Si kastaba ha ahaatee, wuxuu weli ka tagay albaab u furan ku fidinta Israa’iil iyadoo lagu saleynayo fasiraaddiisa diimeed.
“Haddii ay ku soo weeraraan dhammaan meelahaas, oo ay ku guuleystaan dagaalkaas, oo ay qaataan dhulkaas, markaa taasi waa dood kale oo gebi ahaanba ka duwan,” ayuu yiri Huckabee.
Wasaaradda Arrimaha Dibadda Mareykanka kama aysan jawaabin codsi uu u diray Al Jazeera oo ku saabsan in Xoghayaha Arrimaha Dibadda Marco Rubio uu la wadaago aragtida Huckabee ee ku aaddan xuquuqda Israa’iil ee ku fidinta.
Mabda’a ilaalinta wadajirka dhuleed iyo mamnuucidda in dhul lagu helo xoog ayaa ahaa tiir-dhexaad sharciyada caalamiga ah tan iyo Dagaalkii Labaad ee Adduunka.
Sannadkii 2024, Maxkamadda Caalamiga ah ee Caddaaladda (ICJ) ayaa xukuntay in qabsashada Israa’iil ee dhulalka Falastiiniyiinta ay sharci-darro tahay isla markaana ay tahay inay si degdeg ah u joojiso.
Si kastaba, sharciga Israa’iil si cad uma qeexo xuduudaha dalka. Israa’iil sidoo kale waxay haysataa Buuraha Golan ee Suuriya, oo ay si sharci-darro ah ugu darsatay 1981.
Mareykanka ayaa ah dalka keliya ee aqoonsan madax-bannaanida ay Israa’iil ku andacoonayso dhulka Suuriya.
Kadib dagaalkii 2024 ee ay la gashay Hezbollah, Israa’iil waxay sidoo kale saldhigyo ciidan ka sameysatay shan meelood oo ku yaalla gudaha Lubnaan.
Qaar ka mid ah siyaasiyiinta Israa’iil, oo uu ku jiro Ra’iisul Wasaare Benjamin Netanyahu, ayaa si furan u taageeray fikradda “Israa’iil Weyn” oo leh xuduudo la ballaariyay.
Wasiirka Maaliyadda Israa’iil Bezalel Smotrich ayaa kiciyay caro caalami ah sanadkii 2023 markii uu ka hadlay munaasabad lagu soo bandhigay khariidad ay ku jireen dhulalka Falastiiniyiinta iyo qaybo ka mid ah Lubnaan, Suuriya iyo Urdun oo lagu muujiyay inay ka mid yihiin Israa’iil, iyagoo lagu daray midabada calanka Israa’iil.
Wareysigiisa uu la yeeshay Carlson, Huckabee wuxuu isku dayay inuu ku doodo in xaqa Israa’iil u leedahay jiritaankeeda uu ku saleysan yahay sharciga caalamiga ah, balse sidoo kale wuxuu weeraray hay’adaha sharciyada caalamiga ah kormeera sababo la xiriira sida ay uga soo horjeedaan ku xadgudubyada Israa’iil.
“Mid ka mid ah sababaha aan ugu mahadcelinayo Madaxweyne Trump iyo Xoghaye Rubio oo si adag u riixaya inay meesha ka saaraan ICC (Maxkamadda Caalamiga ah ee Dambiyada) iyo ICJ waa inay noqdeen hay’ado ka baxay xeerarkoodii, oo aan si siman u dabaqin sharciga,” ayuu yiri.
Marka laga reebo sida uu ugu heellan yahay diintiisa taageeridda Israa’iil, Huckabee wuxuu la kulmay dhaleeceyn ku saabsan inuusan ka hadlin xuquuqda muwaadiniinta Mareykanka ee ay dileen ama xireen ciidamada Israa’iil intii uu safiirka ahaa.
Sannadkii hore, Huckabee wuxuu xitaa kiciyay caro ka timid qaar ka mid ah muxaafidiinta Mareykanka markii uu la kulmay Jonathan Pollard, oo ahaa jaajuus lagu xukumay inuu sirdoon Mareykan ah u gudbiyay dowladda Israa’iil, xogtaas oo markii dambe gaartay Midowgii Soofiyeeti xilligii Dagaalkii Qaboobaa.
Pollard, oo hore u ahaa falanqeeye rayid ah oo ka tirsanaa Ciidanka Badda Mareykanka, wuxuu 30 sano ku qaatay xabsi, wuxuuna u guuray Israa’iil 2020 ka dib markii la sii daayay. Weligii muu muujin qoomamo ku saabsan dambiyadiisa, wuxuuna 2021 ugu baaqay shaqaalaha Yuhuudda ee hay’adaha amniga Mareykanka inay u basaasaan Israa’iil.
Huckabee wuxuu sheegay inuusan ku raacsaneyn aragtiyada Pollard, balse wuu diiday inuu martigeliyay, isagoo ku dooday inuu si fudud ula kulmay safaaradda Mareykanka ee Qudus.
Markii la weydiiyay haddii qof walba uu si fudud ugu iman karo safaaradda si uu ula kulmo wakiilka, Huckabee wuxuu qirtay in kulanka noocaas ah uu u baahan yahay ballan hore loo ansixiyay.
“Wuxuu awooday inuu yimaado safaaradda Mareykanka si uu ula kulmo codsigiisa. Waan la kulmay, run ahaantiina kama qoomameynayo,” ayuu yiri Huckabee.
“Waxaan la kulmay dad badan intii aan halkan joogay, waxaana la kulmi doonaa kuwo kale oo badan.”