Ballaarinta halbowlaha weyn ee caloosha waa meel ku fida ama ku bararta qaybta hoose ee halbowlaha ugu weyn jirka, oo loo yaqaan aorta. Aortu waxay ka baxdaa wadnaha, waxayna martaa bartamaha laabta iyo caloosha.
Haddii ballaarintan (aneurysm) ay dillaacdo, waxay keeni kartaa dhiig-bax halis gelin kara nolosha.
Daaweyntu waxay ku xiran tahay cabbirka aneurysm-ka iyo sida uu u korayo. Waxay ka koobnaan kartaa kormeer joogto ah iyo baaritaanno sawir qaadis ah, ama qalliin degdeg ah.
Calaamadaha
Badanaa aneurysm-ka caloosha si tartiib ah ayuu u koraa, mana laha calaamado muuqda. Taasi waxay adkeyneysaa in la ogaado. Qaar ayaa yar ahaanaya, qaarna way sii weynaadaan (mararka qaarkood si degdeg ah). Qaarna waligood ma dillaacaan.
Haddii aneurysm-ku sii weynaanayo, calaamadaha waxaa ka mid noqon kara:
- Xanuun qoto dheer oo joogto ah oo ka jira caloosha ama dhinaceeda
- Xanuun dhabarka ah
- Dareen garaac ama ruxmaya oo laga dareemo agagaarka xudunta
Goorta La Tashado Dhakhtar
Haddii aad qabto xanuun, gaar ahaan mid si lama filaan ah u bilaabma oo aad u daran, isla markiiba raadi gargaar caafimaad.
Sababaha
Aneurysm wuxuu ka dhici karaa meel kasta oo aorta ah, balse inta badan wuxuu ka dhashaa qaybta caloosha.
Sababaha waxaa ka mid noqon kara:
- Adkaanshaha halbowlayaasha (atherosclerosis) – marka dufan iyo walxo kale ku ururaan darbiyada halbowlayaasha
- Dhiig karka – wuxuu daciifiyaa darbiyada aorta
- Cudurrada xididdada dhiigga – kuwaas oo sababa barar iyo xanaaq
- Caabuq ku dhaca aorta (dhif)
- Dhaawac, tusaale ahaan shil baabuur
Waxyaabaha Khatarta Kordhiya
- Isticmaalka tubaakada (sigaarka) – waa qodobka ugu weyn ee khatarta. Ragga da’doodu tahay 65–75 jir ee hore u cabbay sigaar waa in hal mar loo sameeyaa baaritaan ultrasound ah.
- Da’da (badanaa 65 sano iyo ka weyn)
- Ragga (ragga ayaa aad uga badan dumarka)
- Qowmiyadda caddaanka
- Taariikh qoys oo aneurysm ah
- In qofku hore u yeeshay aneurysm meel kale
Haddii aad khatar ku jirto, dhakhtarku wuxuu kuu qori karaa daawooyin lagu xakameeyo dhiig karka si loo yareeyo culayska halbowlayaasha.
Dhibaatooyinka
- Jeex (dillaac gudaha ah) oo ku dhaca darbiga aorta
- Dillaac buuxa oo aneurysm-ka ah
Dillaac wuxuu sababi karaa dhiig-bax gudaha ah oo halis ah. Inta uu aneurysm-ku weyn yahay ama si degdeg ah u koro, ayay khatartu sii badanaysaa.
Calaamadaha dillaaca waxaa ka mid noqon kara:
- Xanuun lama filaan ah oo aad u daran oo caloosha ama dhabarka ah
- Cadaadis dhiig oo hoos u dhaca
- Garaaca wadnaha oo degdeg ah
Sidoo kale, aneurysm-ku wuxuu kordhiyaa khatarta xinjiro dhiig oo xannibi kara xidid meel kale oo jirka ah.
Ka Hortagga
- Jooji sigaarka kana fogow qiiqa dadka kale
- Cun cunto caafimaad leh (khudaar, miro, badar dhan, kalluun, digaag, caano dufan yar)
- Xakamee dhiig karka iyo kolestaroolka
- Samee jimicsi joogto ah (ugu yaraan 150 daqiiqo toddobaadkii)
Ogaanshaha (Diagnosis)
Badanaa waxaa lagu ogaadaa si kedis ah marka la sameeyo baaritaan kale.
Baaritaannada waxaa ka mid ah:
- Ultrasound caloosha – kan ugu badan
- CT scan caloosha – sawir faahfaahsan oo muujinaya cabbirka iyo qaabka aneurysm-ka
- MRI caloosha – sawir faahfaahsan iyadoo la adeegsanayo birlab iyo hirar raadiyo
Mararka qaar dheecaan la yiraahdo contrast ayaa xididka lagu shubaa si xididdada dhiiggu sawirka uga muuqdaan si cad.
Baaritaanka Hore (Screening)
- Ragga 65–75 jir ee hore u cabbay sigaar: hal mar ultrasound
- Ragga aan sigaar cabbin: iyadoo lagu saleynayo qodobbada kale ee khatarta
- Dumarka badanaa looma baahdo baaritaan joogto ah, ilaa ay leeyihiin qodobo khatar ah
Daaweynta
Ujeeddadu waa in laga hortago dillaac.
1. Kormeer Joogto ah
Haddii uu yar yahay oo aan calaamado lahayn, waxaa lagu sameeyaa ultrasound joogto ah (badanaa 6 bilood kadib ogaanshaha, kadibna si joogto ah).
2. Qalliin
Waxaa lagu talin karaa haddii uu gaaro qiyaastii 4.8–5.6 cm ama si degdeg ah u koro, ama haddii calaamado muuqdaan.
Noocyada qalliin:
- Qalliin gudaha xididka ah (Endovascular repair) – tuubbo yar ayaa laga geliyaa xidid ku yaal bowdada, waxaana la gelinayaa tuubo bir ah (stent graft) si loo xoojiyo meesha daciiftay.
- Qalliin furan – qaybta dhaawacan ayaa la saaraa, waxaana lagu beddelaa tuubbo la tolo. Soo kabashadu waxay qaadan kartaa bil ama ka badan.
Labada habba natiijadoodu muddo dheer way isku dhow yihiin.
Talooyin Nololeed
- Ka fogow qaadista wax culus
- Ka fogow jimicsi aad u culus
- Yaree walbahaarka iyo cadaadiska maskaxda
Diyaarinta Ballanta Dhakhtarka
Samee liis ay ku qoran yihiin:
- Calaamadahaaga iyo goorta ay bilaabmeen
- Taariikhda caafimaad ee qoyska
- Daawooyinka iyo kaabayaasha aad qaadato
- Su’aalaha aad rabto inaad weydiiso dhakhtarka
Haddii aad qabto xanuun aad u daran, isla markiiba raadso gargaar degdeg ah.