Cudurrada is-difaaca jirka (autoimmune), Calaamadahooga Iyo Daawayntooda

by Heemaal
4 minutes read
A+A-
Reset

Cudurrada is-difaaca jirka (autoimmune) waa koox cudurro ah oo uu nidaamka difaaca jirku si qalad ah u weeraro unugyada iyo xubnaha jirka laftiisa, waxayna ku dhacaan ilaa shan boqolkiiba (5%) dadka. Badanaa lama oga waxa sababa cudurradan. Daaweyntu inta badan waxay ku wajahan tahay yareynta ama dejinta nidaamka difaaca jirka. Waxayna ku dhici karaan carruur, dumar iyo rag da’ kasta, iyadoo ay ku xiran tahay nooca cudurka. Guud ahaan, dumarka ku jira da’da taranka (15–45 sano) ayaa ah kuwa ugu badan ee uu cudurkani ku dhaco.

Si sax ah looma oga waxa sababa cudurrada is-difaaca jirka (autoimmune), balse u-janjeer hidde-sideed (genetic) ayaa keeni karta in jirku si fudud u weeraro unugyadiisa laftiisa (hoos u dhac ku yimaadda aqbalaadda nafta – self-tolerance). Arrimo deegaanka ah, tusaale ahaan fayrasyada, ayaa sidoo kale ka qayb qaadan kara isla markaana noqon kara kiciyeyaasha cudurka.

Caadi ahaan, nidaamka difaaca jirka wuu kala saari karaa unugyada jirka u gaar ah iyo waxyaabaha shisheeye ee soo gala. Marka ay jiraan cudurrada is-difaaca jirka (autoimmune), kala-soociddaas ayaa qayb ahaan burburta. Sidaas awgeed, nidaamka difaaca jirku wuxuu si qalad ah u weerari karaa unugyada jirka laftiisa, isagoo ula dhaqmaya sidii wax shisheeye ah.

Cudurrada autoimmune, waxaa firfircoonaada qaar ka mid ah unugyada dhiigga cad ee loo yaqaan B-cells iyo T-cells. Badanaa lama oga sababta keenta in nidaamka difaaca jirku u weeraro unugyada jirka laftiisa.

B-cells-ka firfircoon waxay soo saaraan auto-antibodies (ka-hortagyo is-difaac ah) kuwaas oo ku xirmi kara kana waxyeelleyn kara unugyada jirka, si toos ah ama iyagoo adeegsanaya nidaamka kaabista (complement system). Marka unug ama xubin la waxyeelleeyo, waxaa dhasha caabuq/barar (inflammation).

T-cells-ka firfircoon waxay si toos ah u weerari karaan unugyada jirka, sidoo kalena waxay sii deyn karaan walxo farriin-qaade ah oo loo yaqaan cytokines. Cytokines-ku waxay sii xoojin karaan bararka.

Natiijada falcelintan is-difaaca ah waxay noqon kartaa barar joogto ah (chronic inflammation) oo ka dhaca unugga ama xubinta la weeraray, iyadoo ay la socdaan calaamado ay ka mid yihiin daal, barar, xanuun, iyo hoos u dhac ku yimaadda shaqada xubnaha jirka.

Calaamadaha iyo Waxyaabaha La Ogaaday

Calaamad / Falanqeyn Xubnaha / Unugyada Saameysan Sharaxaad / Faahfaahin
Daal Nidaamka difaaca jirka Ka dhasha firfircoonaanta nidaamka difaaca, sida cudur infakshan ah
Qandho Nidaamka difaaca jirka Dhacda marka cudurka uu firfircoon yahay
Xanuun kala-goysyada Kala-goysyada Barar, adkaansho, iyo xanuun ku dhaca kala-goysyada la weeraray
Xanuun murqaha Murqaha Murqo xanuun iyo daciifnimo ka dhalata bararka ama weerarka difaaca
Xanuun xubno gaar ah Xubnaha la weeraray Tusaale: kelyaha, xiidmaha, ama wadnaha
Barar Kala-goysyada, qanjidhada lymph Barar muuqda oo ku dhaca kala-goysyada ama qanjidhada lymph-ka
Finan / cuncun maqaarka Maqaarka Ka dhalan kara falcelinta nidaamka difaaca jirka
Timaha oo daata Timaha Ka dhalan kara weerarka nidaamka difaaca jirka
Afka iyo indhaha oo qallala Afka & indhaha Dareenka qallaylka waxaa keena falcelinta difaaca jirka
Dareen la’aan Gacmaha ama cagaha Ka dhalan kara dhaawac neerfaha ama daciifnimo murqaha
Dhibaatooyin caloosha & mindhicirka Caloosha & xiidmaha Shuban, xanuun caloosha, ama dheef-shiid xumo

Kooxaha Waaweyn ee Cudurrada Is-difaaca Jirka

Cudur Xubnaha / unugyada la weeraray Calaamadaha ugu waaweyn
Laabato (Revmatoid Arthritis) Kala-goysyada Xanuun, barar, adkaansho, dhaawac kala-goys
Sonkorow Nooca 1 Unugyada insulin-soo-saaraha (pancreas) Sonkor dhiig sare, daal, harraad, matag
Multiple Sclerosis (MS) Myelin-ka neerfayaasha (maskaxda & lafta dhabarka) Daciifnimo murqaha, isku dheelitir la’aan, aragga oo dhibaato, dareen la’aan
Cudurka Bararka Mindhicirka (IBD) Xiidmaha yar & weyn Xanuun caloosha, shuban, dhiig ka yimaada saxarada, miisaanka oo dhaca
Celiac Xiidmaha yar Nafaqo-darro, shuban, barar caloosha, daal
Systemisk Lupus Erythematosus (SLE) Kala-goysyada, maqaarka, kelyaha, xubno kale Barar kala-goys, finan maqaarka, daal, xanuun kala-goys
Psoriasisartritt Kala-goysyada & maqaarka Xanuun, barar, adkaansho, finan maqaarka
Hashimoto’s Thyreoiditt Qanjirka thyroid Barar qanjir, hoos u dhac metabolism, daal, miisaanka oo kordha
Graves’ Cudur Qanjirka thyroid Metabolism sare, miisaanka oo dhaco, garaaca wadnaha oo kordha, xasaasiyad
Myasthenia Gravis Isgaarsiinta neerfayaasha & murqaha Daciifnimo murqaha, daal, indhaha oo liita, wejiga & hunguriga oo liita

Baaritaanka iyo Ogaanshaha Cudurrada Is-difaaca Jirka.

Habka Baaritaanka Waxa la Baarayo / Sida loo Sameeyo Ujeedada / Maxaa laga Ogaadaa
Taariikh Caafimaad Su’aalo ku saabsan calaamadaha, taariikhda cudurka, iyo taariikhda qoyska Fahamka bilowga cudurka iyo halista uu leeyahay
Baaritaan Jireed Baarista kala-goysyada, maqaarka, iyo xubnaha la weeraray Ogaanshaha bararka, xanuunka, iyo isbeddellada muuqda
Baaritaanno Dhiig – CRP (caabuq/barar) – Autoantibodies: anti-CCP, ANA, anti-TPO Ogaanshaha firfircoonida nidaamka difaaca jirka iyo nooca cudurka
Baaritaanno Muuqaal Ultrasound, Raajo, CT, MRI Muuqaalka unugyada ama xubnaha la weeraray
Qaadista Unug (Biopsi) Qaadista muunad yar oo unugga cudurka saameeyay Xaqiijinta ogaanshaha cudurka
Baaritaanno Khaas ah – Tijaabooyinka shaqada sambabada – Tijaabooyinka gudbinta neerfayaasha – Electromyografi (EMG) – Endoskopi Qiimeynta shaqada sambabada, neerfayaasha, murqaha, iyo xiidmaha

Daawaynta

Nooca Daaweynta / Talooyinka Waxa La Adeegsado / Sida Loo Sameeyo Ujeedada / Maxaa Laga Helaa
Daawooyin yareeya nidaamka difaaca (Immunosuppressive drugs) Kortikosteroids, Metotreksat, Azatioprin, Daawooyinka noolaha (Biologics: TNF inhibitors, Interleukin-6 inhibitors) Yareynta firfircoonida nidaamka difaaca jirka iyo ka hortagga dhaawaca unugyada
Daaweynta xubno gaar ah (Organ-specific treatment) Insulin (Diabetes type 1), daawooyinka yareeya calaamadaha (IBD) Taageerida shaqada xubnaha la weeraray iyo dhimista calaamadaha
Nolol caafimaad leh (Healthy lifestyle) Cunto caafimaad leh, jimicsi joogto ah, joojinta sigaarka Ka qaybqaadashada daaweynta iyo kor u qaadida caafimaadka guud

Sawir ahaan daawaynta

 

Adblock Detected

Please support us by disabling your AdBlocker extension from your browsers for our website.