MUQDISHO, Soomaaliya — Duqeymo cirka ah oo uu Mareykanku taageerayo iyo howlgallo dhulka ah oo dhowaan la ballaariyay ayaa beddelay jihada dagaalka muddada dheer ka socday Soomaaliya ee ka dhanka ah kooxda mintidiinta ah ee Al-Shabaab oo xiriir la leh Al-Qaacida, sida ay sheegtay dowladda, iyadoo ku faaneysa guulo ay ka mid yihiin dib u qabsashada dhulal iyo beegsiga hoggaanka kooxda iyo shabakaddeeda sameynta qaraxyada.
Isbeddelkan ayaa yimid xilli xasaasi ah: ciidamada nabad-ilaalinta Midowga Afrika ayaa si tartiib ah uga baxaya dalka, halka Soomaaliya ay la wareegeyso mas’uuliyad dheeraad ah oo ku saabsan amnigeeda, ku dhowaad labaatan sano kadib markii Al-Shabaab ay noqotay xoog fallaago oo awood leh.
Sida arrintu ku timid
Al-Shabaab waxay soo baxday bartamihii 2000-meeyadii iyadoo ahayd garabka hubeysan ee midowgii Maxaakiimta Islaamiga ah, ka hor inta aysan la midoobin Al-Qaacida. Xilligii ay ugu awoodda badneyd, waxay gacanta ku haysay inta badan koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya, oo ay ku jireen qaybo ka mid ah Muqdisho.
Ciidamada Midowga Afrika ayaa ka saaray Al-Shabaab Muqdisho sanadkii 2011, balse kooxda ayaa la qabsatay xaaladda, kuna noqotay dagaal dhuumaaleysi ah, isqarxin iyo dilal qorsheysan. Sida ay kormeerayaal ka tirsan Qaramada Midoobay sheegeen, waxay weli sanad kasta ka ururisaa malaayiin doolar canshuuro iyo baad.
Mareykanka ayaa in ka badan toban sano duqeymo ka fulinayay Soomaaliya. Sanadkii 2020, intii uu xilka hayay wareeggiisii koowaad, madaxweyne Donald Trump ayaa amar ku bixiyay in inta badan ciidamada Mareykanka laga saaro dalka. Sanadkii 2022, madaxweyne Joe Biden ayaa oggolaaday in ciidamo dib loogu soo celiyo Soomaaliya, taasoo soo celisay joogitaan talo-bixin iyo la-dagaalanka argagixisada oo joogto ah.
Dib u qabsashada dhulka
Mas’uuliyiinta ayaa sheegaya in ciidamada Soomaaliya ay dib ula wareegeen deegaanno ka tirsan Shabeellaha Hoose, Hiiraan, Shabeellaha Dhexe iyo qaybo ka mid ah Jubbaland oo muddo sanado ah ay maamulayeen mintidiintu.
Cumar Cali Cabdi, wasiir ku-xigeenka gaashaandhigga, ayaa sheegay in goobo ku yaalla Shabeellaha Hoose, oo ay ku jiraan Jilib Marka, Gendershe iyo Dhanaane—kuwaas oo muddo dheer saldhig u ahaa Al-Shabaab—ay hadda gacanta ku hayaan ciidamada.
Wuxuu sidoo kale xusay guulo laga gaaray Hiiraan, sida Taydaan iyo Yasooman, iyo howlgallo ka dhacay agagaarka Masaajid Cali Gaduud ee Shabeellaha Dhexe. Deegaanka Kudhaa ee Jubbaland, ayuu sheegay in howlgallo wadajir ah oo ay fuliyeen ciidamada Daraawiishta iyo kuwa Danab ee Mareykanku tababaray ay ku dileen tobannaan dagaalyahanno ah isla markaana ay qabsadeen gaadiid.
Al-Shabaab ma aysan xaqiijin khasaaraha la sheegay, halka helitaanka deegaannada lagu dagaallamayo ay xaddidan tahay, taasoo adkeyneysa in si madax-bannaan loo hubiyo xogta.
Doorka Mareykanka
Mareykanku wuxuu duqeymo ka fuliyaa deegaannada hoos yimaada taliska United States Africa Command (AFRICOM), isagoo beegsanaya hoggaamiyeyaasha Al-Shabaab, xarumaha tababarka iyo goobaha hubka, si wadajir ah ula shaqeynaya dowladda federaalka Soomaaliya.
Wasiirku wuxuu sheegay in duqeymo dhowaan la fuliyay lagu burburiyay goobo lagu sameyn jiray walxaha qarxa (IEDs) isla markaana la baabi’iyay gaadiid qaraxyo sida ka hor inta aan la adeegsan. Wuxuu xusay in sirdoonka Soomaaliya bixiyo xogta la xaqiijiyay ee bartilmaameedka.
AFRICOM waxay sheegtay inay fuliso duqeymo sax ah isla markaana qiimeyso khatarta waxyeellada rayidka ka hor inta aan la qaadin. Sanado hore, duqeymaha Mareykanka ayaa dhaleeceyn kala kulmay ururrada xuquuqda aadanaha oo ka hadlay khasaaraha rayidka; AFRICOM-na waxay qiratay kiisas qaar, iyadoo sheegtay inay baarto eedeymaha.
Sida awoodda cirka u beddeshay dagaalka
Falanqeeye amni oo fadhigiisu yahay Muqdisho, Cabdullaahi Axmed Cali, ayaa sheegay in ballaarinta kormeerka iyo duqeymaha cirka ay wax ka beddeshay dagaal hore u ekaa mid isu dheellitiran.
Marxalado hore, ayuu yiri, labada dhinacba waxay haysteen hub dhulka ah oo isu eg. Waxa ka maqnaa dowladda waxay ahayd awood cirka oo joogto ah iyo kormeer aan kala go’ lahayn.
Isticmaalka diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (drones) oo la ballaariyay ayaa suurageliyay in la ogaado godadka iyo marinada sahayda ee Al-Shabaab oo hore u adkaa in la gaaro. Marka meelahaas cirka laga beegsado, ayay fududaatay in ciidamadu u gudbaan dhulkaas.
Saraakiisha Soomaaliya waxay sheegeen in drones-ku bixiyaan digniin hore oo ku saabsan dhaqdhaqaaqyada mintidiinta ee u dhow Muqdisho, halkaas oo Al-Shabaab weli ka fuliso qaraxyo inkastoo ammaanka la adkeeyay.
Waqtiga weerarkan dib loo cusbooneysiiyay ayaa sidoo kale muhiim ah, maadaama uu ku beegmay marxaladda kala-guurka ee ciidamada Midowga Afrika ee loo yaqaan African Union Transition Mission in Somalia (ATMIS), kuwaas oo si tartiib ah u yareynaya joogitaankooda dalka, iyadoo ciidamada Soomaaliya ay la wareegayaan mas’uuliyad dheeraad ah.
Falanqeeyayaashu waxay sheegeen in taasi ka dhigeyso taageerada cirka iyo isku-duwidda sirdoonka ee lala yeesho saaxiibada caalamiga ah mid aad u muhiim ah.
Isla waqtigaas, Soomaaliya waxay wajahaysaa cadaadisyo is-biirsaday, oo ay ku jiraan abaaro la xiriira isbeddelka cimilada, khilaafaad siyaasadeed oo u dhexeeya dowladda federaalka iyo maamullada, iyo dhaqaale yari saameyneysa howlaha amni iyo gargaarka bani’aadamnimo.
Qaar ka mid ah khubarada amniga ayaa ka digaya in dhulalka laga qabsado Al-Shabaab ay tahay in lagu xoojiyo maamul iyo adeegyo. Weerarro hore, kooxda ayaa dib ugu soo laabatay deegaanno ay ciidamadu ka baxeen ama aysan joogitaan joogto ah ka sameyn.
Tallaabooyinka xiga ee dagaal adag
Mas’uuliyiinta Soomaaliya waxay sheegeen in kumannaan dagaalyahanno Al-Shabaab ah la dilay tan iyo markii ololaha la xoojiyay, oo ay ku jiraan tobannaan lagu dilay howlgallo dhowaan ka dhacay Kudhaa iyo meelo kale. Tirooyinkaas si madax-bannaan looma xaqiijin.
Khubaradu waxay ka digayaan in gacan-ku-haynta dhulalka Soomaaliya ay weli tahay mid isbedbedesha, gaar ahaan miyiga. Inkastoo ciidamada dowladda ay u muuqdaan inay ballaariyeen joogitaankooda deegaanno dhowr ah, Al-Shabaab weli waxay gaari kartaa qaybo ballaaran oo bartamaha iyo koonfurta Soomaaliya ah.
Mas’uuliyiinta Soomaaliya waxay sheegeen in howlgalladu sii socon doonaan iyagoo la kaashanaya saaxiibada caalamiga ah, iyadoo la isku darayo weerarro dhulka ah, uruurinta sirdoonka iyo dib-u-dhis lagu sameeyo magaalooyinka dib loo qabsaday.
Sida uu sheegay wasiirku, dowladda waxay qorsheyneysaa inay dib u dhisto guryaha oo ay gaarsiiso gargaar deegaannada cusub si looga hortago in Al-Shabaab dib u soo ceshato xukunka. Si kastaba ha ahaatee, inkastoo guulaha la sheegay, Al-Shabaab weli waa mid ka mid ah kooxaha mintidiinta ee ugu adkaysiga badan Afrika isla markaana ah halis weyn.
Taasi waxay ka dhigan tahay in dowladda looga baahan yahay inay guulaha milatari u beddesho xasillooni waarta—arrin ku xirnaan doonta awoodda Soomaaliya ee sugidda iyo maamulidda dhulalka iyadoo ciidamada nabad-ilaalinta caalamiga ah ay yareynayaan doorkooda.