HH:Mararka qaarkood marka aad wax cunayso, cunto ka mid ahi waxay ka siibataa saxanka oo dhulka ku dhacdaa. Markaas waxaa soo baxa su’aal dadka badan maskaxdooda ku jirta: ma la cuni karaa mise waa in la tuuraa? Qaar ka mid ah dadka aadka uga taxaddara nadaafadda ayaa si toos ah u tuuri lahaa cuntadaas, halka qaar kalena ay weli u arkaan in la cuni karo haddii si degdeg ah loo qaado.
Bal qiyaas inaad cunno dhex fadhido, markaas qayb ka mid ah cuntadaadu ay ka dhacdo saxanka oo ku degto dhulka aad dhowaan nadiifisay. Dadka qaarkood ma qaadi lahaayeen khatartaas, balse dad kale waxay ku qancaan fikradda ah in tani ay jirka u wanaagsan tahay, iyagoo is leh “waxay xoojinaysaa difaaca jirka.” Dad badani waxay sidoo kale xusuustaan sida awoowayaasheen hore ay mararka qaar u isticmaali jireen qalab isku mid ah iyagoo aan mar walba gacmaha dhaqin ka hor cunno.
Dad badan waxay ku tiirsan yihiin waxa loo yaqaan “xeerka shanta ilbiriqsi,” oo ah fikrad sheegaysa in haddii cuntada si degdeg ah dhulka looga qaado aysan bakteeriyadu weli ku dhicin. Si kastaba ha ahaatee, dhakhtar Faransiis ah oo lagu magacaabo Jimmy Mohamed ayaa si cad u sheegay in arrintani tahay fikrad khaldan. Wuxuu sharxay in aanay wax farqi ah samayn haddii cuntadu dhulka ku jirtay dhowr ilbiriqsi ama muddo ka dheer, sababtoo ah bakteeriyadu si degdeg ah ayay ugu gudbi kartaa cuntada.
Dhulku xitaa haddii uu u muuqdo mid nadiif ah, haddana waxa ku jiri kara kumannaan jeermis oo indhaha aan lagu arki karin. Bakteeriyo sida Escherichia coli, Salmonella, iyo Staphylococcus ayaa si caadi ah looga heli karaa sagxadaha ay dadku ku socdaan. Haddii cunto dhulka ku dhacday la cuno, waxaa jirta suurtagalnimo ay ku keeni karto xanuunno caloosha ah sida gastroenteritis, taas oo keenta shuban iyo matag. Sidaa darteed, dhakhtarku wuxuu ku talinayaa in cuntada dhulka ku dhacda si fudud loo tuuro halkii la cuni lahaa.
Si kastaba ha ahaatee, xaaladda dhulku waxay door ku leedahay halista wasakhowga. Haddii cuntadu ku dhacdo meel aad u wasakhaysan, sida sagxadda makhaayad cuntada degdegga ah lagu iibiyo, dadka badankood ma taaban lahaayeen. Laakiin haddii ay ku dhacdo meel aad adigu si fiican u nadiifisay, dadka qaarkood waxay u arkaan inay jirto halis yar. Sidoo kale, nooca cuntadu wuu muhiim yahay. Cunto qoyan sida digaag la kariyey ama miro cusub ayaa si fudud u qaadi karta bakteeriyada marka loo eego cunto qalalan sida buskud ama keeg.
Dad badan marka ay cunto dhulka ka qaadaan waxay ku neefsadaan ama ku afuufaan si ay u “nadiifiyaan.” Laakiin tani wax faa’iido ah ma leh. Dhab ahaantii, candhuufta afka bini’aadamka ayaa lafteedu wadata bakteeriyo aad u badan; hal millilitir oo candhuuf ah ayaa xambaari kara ilaa boqollaal milyan oo bakteeriyo. Sidaa darteed, ku afuufidda cuntadu waxay mararka qaar kordhin kartaa bakteeriyada ku jirta.
Dhakhtarku wuxuu sheegay in mararka qaarkood cuntada lagu dhaqi karo biyo nadiif ah, laakiin habkani ma shaqeeyo mar walba, gaar ahaan cunto jilicsan ama cunto si fudud u nuugta biyaha.
Ugu dambayn, cunista cunto dhulka ku dhacday ma aha qalad halis ah oo mar walba xanuun keena, laakiin waa caado aan wanaagsanayn. Sidaas darteed waxaa habboon in la ilaaliyo nadaafadda cuntada si loo yareeyo khatarta jeermiska iyo xanuunnada la xiriira.
Heemaal Health