Sarkaal sare oo ka tirsan Qaramada Midoobay ayaa Arbacadii ka digay in xabbad-joojinta jilicsan ee Qasa ay weli khatar ku jirto, maadaama duqeymaha Israa’iil iyo tallaabooyinka hal-dhinac ah ee ay ka waddo Daanta Galbeed ee la haysto ay sii kordhinayaan xiisadda isla markaana ay sii xumeynayaan dhibaatada Falastiiniyiinta.
Ku-xigeenka Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay ee Arrimaha Siyaasadda iyo Dhismaha Nabadda, Rosemary DiCarlo, ayaa inta lagu guda jiray fadhi heer sare ah oo Golaha Ammaanka ah sheegtay in toddobaadyadii la soo dhaafay “ciidamada Israa’iil ay xoojiyeen duqeymaha guud ahaan Qasa, iyagoo beegsaday goobo dadku ku badan yahay ayna ku dileen tobannaan Falastiiniyiin ah,” iyadoo ku dartay in “Qasa weli nabad ma ahan.”
Iyadoo ku tilmaamtay xilligan mid “go’aan qaadasho ah,” ayay tiri: “Kadib sanado dagaal burburin ah iyo dhibaato bani’aadamnimo oo baaxad leh, waxaa jira fursad—mid oggolaan karta in gobolka uu u leexdo jihada kale. Laakiin fursaddaas ma aha mid la hubo ama waqti aan xad lahayn jiraysa.”
Waxay ku baaqday in si degdeg ah loo qaado tallaabooyin lagu adkeynayo xabbad-joojinta laguna kordhinayo gargaarka bani’aadamnimo.
“Dadaalladeenna wadajirka ah waa inay hadda xoojiyaan xabbad-joojinta Qasa oo ay yareeyaan dhibaatada dadka,” ayay tiri DiCarlo, iyadoo xustay baahida loo qabo “horumar muuqda oo dhanka xasillinta iyo soo kabashada ah, si waafaqsan sharciga caalamiga ah, si loo dhiso saldhig nabad waarta.”
Waxay sidoo kale tilmaantay kulan soo socda oo Guddiga Nabadda ah oo ka dhici doona Washington, DC, iyadoo ku sheegtay “tallaabo muhiim ah” oo lagu hirgelinayo wejiga labaad ee xabbad-joojinta laguna horumarinayo waddo siyaasadeed oo ku wajahan xal laba-dowladood ah.
“Isla mar ahaantaana, gelitaanka gargaarka Qasa waa inuu si weyn u kordhaa. Tani waa lama huraan si loo helo soo kabasho iyo dib-u-dhis loo dhan yahay oo ay hoggaaminayaan Falastiiniyiin,” ayay raacisay.
Inkastoo helitaanka gargaarku uu soo hagaagay tan iyo Oktoobarkii hore, DiCarlo waxay ka digtay in xaaladdu weli aad u daran tahay.
“Inta badan dadka Qasa weli waa barakacayaal, waxayna ku sugan yihiin xaalado nololeed oo aad u adag,” ayay tiri. “Hawlaha bani’aadamnimo ee Qasa waxay sii socdeen iyadoo ay jiraan caqabado waaweyn. Waxaa si degdeg ah loogu baahan yahay in la kordhiyo gelitaanka agabka hoyga, qalabka waxbarashada iyo qalabka caafimaadka, iyo agab kale.”
Waxay sidoo kale cambaareysay tallaabooyinka Israa’iil ee Daanta Galbeed ee la haysto, iyadoo sheegtay in “ciidamada Israa’iil ay sii wadaan hawlgallo ballaaran oo ka socda Daanta Galbeed, kuwaas oo inta badan ku lug leh rasaas nool, taasoo dhalinaysa walaac culus oo ku saabsan adeegsiga awood dilaa ah.”
“Waxaan markhaati ka nahay ku daris dhab ah (annexation) oo tartiib tartiib ah oo ka socda Daanta Galbeed, maadaama tallaabooyinka hal-dhinac ah ee Israa’iil ay si joogto ah u beddelayaan muuqaalka dhulka,” ayay raacisay.
Waxay ku celisay in degsiimooyinka Israa’iil ee Daanta Galbeed iyo Bariga Qudus “aysan lahayn wax sharciyad ah, ayna jebinayaan sharciga caalamiga ah iyo qaraarrada Qaramada Midoobay.”
Rabshadaha Daanta Galbeed ayaa sii kordhay tan iyo markii Israa’iil ay billowday dagaalkeeda Qasa bishii Oktoobar 2023, iyadoo la soo sheegay dilal, xarig, barakac iyo ballaarin sharci-darro ah oo degsiimooyin ah.
Axaddii, dowladda Israa’iil ayaa ansixisay soo jeedin lagu diiwaangelinayo dhul ballaaran oo ku yaalla Daanta Galbeed in uu yahay “hanti dowladeed,” markii ugu horreysay tan iyo markii Israa’iil ay qabsatay dhulkaas 1967.
Falastiiniyiintu waxay ka digayaan in tallaabooyinkaas ay gogol xaar u yihiin ku daris rasmi ah oo Daanta Galbeed ah, taasoo ay sheegeen inay soo afjari doonto rajada dowlad Falastiini ah oo lagu hammiyay qaraarrada Qaramada Midoobay.
Gunaanadkii hadalkeeda, DiCarlo waxay ku baaqday in si buuxda loo hirgeliyo qorshaha nabadeed ee uu Mareykanku hoggaaminayo, iyadoo ka digtay in “xilligan jilicsan ee gobolka, aanan awoodin tallaabooyin nus-nus ah.”
“Waa inaan ka faa’iideysannaa fursaddan si loo soo celiyo himilo siyaasadeed oo lagu kalsoonaan karo—mid horseeda nabad waarta oo Qasa ka hanaqaadda, soo afjarta gumeysiga, isla markaana hirgelisa xal laba-dowladood ah oo waafaqsan sharciga caalamiga ah iyo qaraarrada Qaramada Midoobay,” ayay tiri, iyadoo ballanqaadday sida ay Qaramada Midoobay uga go’an tahay gaarista yoolkaas.
Heshiis xabbad-joojin ah oo uu Mareykanku taageerayo ayaa ka dhaqan galay Qasa tan iyo 10-ka Oktoobar, kaasoo joojiyay dagaal laba sano socday oo dilay in ka badan 72,000 oo qof—badankood haween iyo carruur—kana dhaawacay in ka badan 171,000 tan iyo Oktoobar 2023.
Inkasta oo xabbad-joojintu jirto, ciidamada Israa’iil ayaa lagu eedeeyay boqolaal xadgudub oo ay ku jiraan duqeyn iyo rasaas, taasoo sababtay dhimashada 603 Falastiiniyiin ah iyo dhaawaca 1,618 kale, sida ay sheegtay Wasaaradda Caafimaadka Qasa.