HH: Guudmar
Wadno-fashil waa xaalad caafimaad oo dhacda marka wadnuhu uusan si fiican u shaqayn karin oo uusan awoodin inuu dhiig ku filan gaarsiiyo jirka intiisa kale. “Fashil” halkan macnaheedu maaha in wadnuhu gabi ahaanba istaago, balse waa in uu noqdo mid daciif ah ama adkaaday (oo si fiican u buuxsami waaya), taasoo keenta in shaqadiisu yaraato.
Wadnuhu waa mashiinka ugu muhiimsan ee dhiigga wareejiya. Marka uu daciifo, xubnaha kale sida sambabada, kelyaha, iyo maskaxda ayaa saameyn ku yeelan kara.
Calaamadaha
Calaamadaha wadno-fashilka way kala duwanaan karaan, balse kuwa ugu badan waxaa ka mid ah:
- Neef-qabatin (gaar ahaan markaad socoto ama jiifto)
- Daal joogto ah
- Barar (lugaha, canqowga, ama caloosha)
- Qufac joogto ah ama xiiq (mararka qaar leh xaako cad ama casaanka u janjeera)
- Wadnaha oo si degdeg ah u garaaca ama aan caadi ahayn
- Miisaanka oo si degdeg ah u kordha (sababo la xiriira biyo ku urura jirka)
- Rabitaanka cuntada oo yaraada
Goorta Dhakhtarka La Aado
Waa inaad dhakhtar u tagtaa haddii:
- Aad si joogto ah u dareento neef-qabatin
- Lugahaaga ama calooshaadu si aan caadi ahayn u bararaan
- Aad dareento daal xad-dhaaf ah oo aan sabab cad lahayn
- Wadnahaagu si aan caadi ahayn u garaacayo
Xaalad degdeg ah: Isla markiiba gargaar raadso haddii aad qabto:
- Xanuun laabta ah oo daran
- Neef la’aan daran
- Miyir beelid
Sababaha
Wadno-fashil waxaa sababi kara cudurro ama xaalado dhaawaca wadnaha, sida:
- Dhiig-karka (cadaadis dhiig oo sarreeya)
- Wadno-xanuun hore (heart attack – dhaawac ku yimaada muruqa wadnaha)
- Cudurrada halbowlayaasha (xididdada dhiigga qaada oo ciriiri noqda)
- Sonkorow (diabetes – sonkorta dhiigga oo sareysa)
- Cudurrada waalka wadnaha (qalabka wadnaha ee hagaya socodka dhiigga)
Waxyaabaha Kordhiya (Khataraha)
Waxyaabaha kordhiya halista waxaa ka mid ah:
- Sigaar cabista
- Cayilka
- Jimicsi la’aan
- Cunto milix badan leh
- Cabitaanka khamriga xad-dhaafka ah
- Da’da oo korodhay
- Taariikh qoys (qof qoyska ka mid ah oo hore u qabay)
Sida Loo Ogaado
Dhakhtarku wuxuu isticmaalaa habab kala duwan si uu u ogaado:
- Baaritaan jireed
- Raajo (X-ray – sawir gudaha jirka laga qaado)
- ECG (electrocardiogram – qalab cabbira garaaca wadnaha)
- Echo (echocardiogram – sawir muujinaya sida wadnuhu u shaqaynayo)
- Dhiig baaris
Daawaynta
Daawayntu waxay ku xiran tahay sababta iyo heerka cudurka, waxaana ka mid noqon kara:
- Isbedel nololeed (cunto, jimicsi)
- Dawooyin
- Qalab caafimaad
- Qalniin
Ujeeddadu waa in:
- La yareeyo calaamadaha
- La hagaajiyo shaqada wadnaha
- La joojiyo horumarka cudurka
Dawooyinka Loo Isticmaalo
Dawooyinka ugu badan waxaa ka mid ah:
- Daawooyinka Kaadi-bixiya (Diuretics – ka saara biyaha jirka)
- Waxay yareeyaan bararka
- Faa’iido: neefsiga oo fududaada
- Waxyeello: kaadi badan, potassium (macdan jirka muhiim u ah) oo yaraada
- ACE inhibitors (daawooyinka hoos u dhiga cadaadiska dhiigga)
- Waxay fududeeyaan shaqada wadnaha
- Faa’iido: cimri dheerayn
- Waxyeello: qufac, madax-wareer
- Beta blockers (daawooyin yareeya garaaca wadnaha)
- Waxay ka dhigaan wadnaha mid nasan kara
- Faa’iido: hagaajinta shaqada wadnaha
- Waxyeello: daal, qabow dareen
- Digoxin (daawo kordhisa xoogga garaaca wadnaha)
- Waxay caawisaa wadnaha inuu si xoog leh u garaaco
- Waxyeello: lalabbo, wareer
Qalniin
Mararka qaar waxaa loo baahan karaa:
- Qalniin lagu hagaajiyo waalka wadnaha
- Qalab lagu geliyo wadnaha (pacemaker – qalab hagaajiya garaaca wadnaha)
- Bedel wadne (heart transplant – wadne cusub lagu beddelo kii hore)
Dib-u-kabasho
Dib-u-kabashadu waa muhiim, waxaana ka mid ah:
- Barnaamij jimicsi oo la hagayo
- La socod joogto ah oo dhakhtar
- Nafaqo wanaagsan
- Ka fogaanshaha walwalka
Sida Aad Isugu Diyaarin Lahayd Ballanta
- Qor calaamadaha aad dareemayso
- Soo qaado liiska daawooyinka aad qaadato
- Qor su’aalaha aad rabto inaad weydiiso
- La tag qof kaa caawin kara fahamka macluumaadka
Su’aalaha Aad Ka Filan Karto Dhakhtarka
- Calaamadahani goormay bilaabmeen?
- Ma jiraan wax ka dhigaya kuwo ka sii dara ama ka roon?
- Ma leedahay cudurro kale?
- Ma cabtaa sigaar ama khamri?
Waxa Aad Samayn Karto
- Cunto caafimaad leh cun (milix yar)
- Samee jimicsi fudud
- Jooji sigaar cabista
- La soco miisaankaaga
- Qaado daawooyinka si joogto ah
- La xiriir dhakhtarka haddii calaamadaha is beddelaan
Wadno-fashil waa xaalad culus, balse si wanaagsan ayaa loo maareyn karaa haddii si hore loo ogaado loona daweeyo. Fahamka cudurka iyo ka qayb qaadashada daawayntaada ayaa door weyn ka ciyaarta hagaajinta noloshaada.
Heemaal Health