HH: Overview (Guudmar)
Lactose intolerance waa xaalad uu qofku ku dhibtoodo dheefshiidka lactose, oo ah sonkor dabiici ah oo ku jirta caanaha iyo waxyaabaha laga sameeyo caanaha sida farmaajada, yogurt-ka iyo jalaatada.
Caadi ahaan, jirku wuxuu soo saaraa enzyme loo yaqaan lactase, kaas oo ku jira mindhicirka yar. Shaqada lactase waa inuu lactose u kala jebiyo laba sonkor oo fudud si jirku u nuugo.
Marka qofku qabo lactose intolerance:
- jirku ma soo saaro lactase ku filan
- lactose-ku si buuxda looma dheefshiido
- lactose-ku wuxuu gaaraa mindhicirka weyn halkaas oo bakteeriyadu ay burburiyaan
Taasi waxay keentaa calaamado sida barar, gaas iyo shuban.
Xaaladdani ma aha xasaasiyad (allergy) ee waa dhibaato dheefshiid.
Symptoms (Calaamadaha)
Calaamadaha lactose intolerance badanaa waxay bilaabmaan 30 daqiiqo ilaa 2 saacadood kadib marka qofku cuno ama cabo caano ama waxyaabo laga sameeyey caano.
Calaamadaha ugu badan waxaa ka mid ah:
- Shuban
- Barar caloosha ah (bloating)
- Gaas badan
- Calool xanuun ama murqo qabasho
- Qaylo ama dhawaaq ka yimaada caloosha
- Lallabbo (mararka qaar)
Heerka calaamadaha wuxuu ku xiran yahay:
- inta lactose ee la cunay
- iyo inta lactase ee jirku soo saaro.
Dad qaar waxay cuni karaan qadar yar oo caano ah iyagoo aan dhibaato dareemin, halka kuwo kale ay calaamado yeeshaan xitaa qadar yar.
When to see your doctor (Goorta aad dhakhtar u tagayso)
Waa muhiim inaad dhakhtar la xiriirto haddii:
- calaamaduhu si joogto ah u dhacaan marka aad caano cabto
- aad leedahay shuban joogto ah ama xanuun caloosha ah
- ama aad ka walwalsan tahay in cuntadaadu aysan ku filneyn nafaqo
Dhakhtarku wuxuu hubin karaa in calaamaduhu ay ka imanayaan lactose intolerance ama xaalado kale oo dheefshiid.
Causes (Sababaha)
Lactose intolerance wuxuu dhacaa marka jirku soo saaro lactase yar.
Sababaha waxaa ka mid ah:
- Lactase oo si dabiici ah u yaraada
Marka dadku weynaadaan, jirku wuxuu bilaabaa inuu soo saaro lactase yar. Tani waa sababta ugu badan ee lactose intolerance.
- Dhaawac ama cudur ku dhaca mindhicirka
Xaalado sida:
- infekshan
- cudurro mindhicirka ah
- ama qalliin
waxay dhaawici karaan mindhicirka, taas oo yarayn karta lactase.
- Xaalad dhalasho
Mararka qaar dhif ah, carruurta qaarkood waxay ku dhashaan iyagoo aan soo saarin lactase gabi ahaanba.
Risk factors (Waxyaabaha kordhiya khatarta)
Waxyaabaha kordhiya khatarta lactose intolerance waxaa ka mid ah:
- Da’da – dadka waaweyn ayaa ka badan carruurta.
- Hidde-sidaha (genetics) – qaar ka mid ah qowmiyadaha ayaa aad ugu badan.
- Cudurro mindhicirka sida infekshan ama barar.
- Qalliinka mindhicirka yar.
- Daaweynta kansarka sida chemotherapy.
Diagnosis (Sida loo ogaado)
Dhakhaatiirtu waxay isticmaalaan dhowr hab si ay u ogaadaan lactose intolerance.
- Lactose tolerance test
Qofka waxaa la siiyaa cabitaan leh lactose kadibna waxaa la cabbiraa heerka sonkorta dhiigga. Haddii sonkorta dhiigga aysan kor u kicin, waxay muujin kartaa in lactose aan la dheefshiidin.
- Hydrogen breath test
Tijaabadan waxaa lagu cabbiraa hydrogen-ka neefta kadib marka lactose la cabo. Haddii hydrogen-ku kordho, waxay muujin kartaa in lactose uu ku burburay mindhicirka weyn.
- Tijaabo cuntada
Mararka qaar dhakhtarku wuxuu kugula talinayaa inaad joojiso caanaha muddo, kadibna dib u bilowdo si loo arko haddii calaamaduhu soo noqdaan.
Treatment (Daaweynta)
Ma jiro dawo si buuxda u bogsiin karta lactose intolerance, laakiin calaamadaha waxaa lagu xakameyn karaa beddelidda cuntada iyo hab nololeedka.
Dad badan waxay awoodaan inay:
- yareeyaan qaddarka lactose ee ay cunaan
- ama isticmaalaan alaab lactose-free ah
Hadafka daaweyntu waa in qofku yareeyo calaamadaha isla markaana helo nafaqo ku filan, gaar ahaan calcium iyo vitamin D.
Nonsurgical treatment (Daaweyn aan qaliin ahayn)
Hababka ugu badan ee lagu xakameeyo lactose intolerance waxaa ka mid ah:
Ka fogaanshaha ama yareynta caanaha
Qofku wuxuu isku dayi karaa inuu:
- cuno qadar yar oo caano ah
- ama ka doorto cunto aan lactose lahayn
Isticmaalka lactase supplements
Waxaa jira kiniino ama dareere leh lactase enzyme oo la qaato kahor cuntada caanaha leh si ay uga caawiyaan dheefshiidka.
Doorashada cuntooyin kale
Dad badan waxay isticmaalaan:
- caanaha soy
- caanaha almond
- ama caanaha oat
Hubinta nafaqooyinka muhiimka ah
Maadaama caanuhu bixiyaan calcium iyo vitamin D, waxaa muhiim ah in nafaqooyinkan laga helo cuntooyin kale ama supplements.
Rehabilitation (Maareynta muddada dheer)
Lactose intolerance ma aha cudur hal mar la daweeyo; waa xaalad inta badan lagu maareeyo muddo dheer.
Dad badan waxay bartaan:
- qaddarka lactose ee jirkoodu u dulqaadan karo
- cuntooyinka ay ka fogaanayaan
- iyo kuwa ay si dhib yar u cuni karaan
Tani waxay ka caawisaa qofka inuu ku noolaado nolol caadi ah isagoo aan calaamado badan dareemin.
Preparing for your appointment (Is diyaarinta ballanta dhakhtarka)
Ka hor intaadan dhakhtar u tagin waxaa fiican inaad:
- qorto calaamadaha aad dareemayso
- qorto cuntooyinka keena calaamadaha
- qorto goorta calaamaduhu bilaabmaan kadib cunista
- soo qaadato liiska daawooyinka aad qaadato
Macluumaadkani wuxuu ka caawinayaa dhakhtarka inuu si fudud u ogaado dhibaatada.
What you can do (Waxaad samayn karto)
Haddii aad ka shakisan tahay lactose intolerance:
- isku day inaad joojiso caanaha muddo gaaban
- akhri labels-ka cuntada si aad u ogaato haddii ay ku jiraan lactose
- tijaabi caanaha lactose-free
- la tasho dhakhtar haddii calaamaduhu sii socdaan.
Heemaal Health.