Soddon sano kaddib geeridiisii, “aabbaha Afrobeat-ka” Fela Kuti ayaa sameeyay taariikh, isagoo noqday Afrikaan kii ugu horreeyay ee hela Abaalmarinta Grammys Lifetime Achievement Award.
Muusikiistaha reer Nigeria, oo geeriyooday 1997, ayaa si maamuus ah kaddib geeridiisa loo guddoonsiiyay abaalmarintan isaga iyo fanaaniin kale xaflad ka dhacday magaalada Los Angeles Sabtidii, habeen ka hor Abaalmarinta 68aad ee Grammy Awards.
Qoyskiisa iyo asxaabtiisa oo qaarkood goob joog ka ahaa tani waa sharaf ay rajaynayaan inay ka caawin doonto faafinta muusigga iyo fikirka Fela jiil cusub oo muusikiiyiin iyo dhageystayaal ah. Hase yeeshee, waa aqoonsi ay qirayaan inuu soo daahay.
“Qoysku wuu ku faraxsan yahay arrintan. Aad ayaan ugu faraxsanahay in ugu dambeyn la aqoonsaday,” ayay Yeni Kuti, gabadha Fela, u sheegtay Al Jazeera ka hor xafladda. “Laakiin Fela weligiis lama soo magacaabin [Grammys] intii uu noolaa,” ayay ka calaacashay.
Aqoonsigani waa “ka soo daahay wuu ka wanaagsan yahay in aanu imaanba,” ayay tiri, balse “weli jid dheer ayaa naga harsan” si si caddaalad ah loo aqoonsado fanaaniinta iyo hal-abuurka Afrika oo dhan.
Lemi Ghariokwu, oo ah farshaxan-yahaan caan ah oo reer Nigeria ah kana dambeeya naqshadaynta 26 ka mid ah daboollada albamyada caanka ah ee Fela, ayaa sheegay in xaqiiqda ah in tani ay tahay markii ugu horreysay ee muusikiiste Afrikaan ah helo sharaftan ay “muujinayso in wixii aan annagu Afrikaan ahaan u baahanahay inaan sameyno, ay tahay inaan sameyno shan jeer ka badan.”
Ghariokwu wuxuu sheegay inuu dareemayo “sharaf” inuu goob joog u noqdo waqtigan taariikhiga ah ee Fela. “Waa wax fiican in mid naga mid ah lagu metelo heerkaas iyo qaybtaas. Aad ayaan ugu faraxsanahay, waana ku faraxsanahay,” ayuu u sheegay Al Jazeera.
Si kastaba ha ahaatee, wuxuu qirtay inuu sidoo kale “la yaabay” markii ugu horreysay ee uu maqlo warka.
Yeni, dhankeeda, waxay aaminsan tahay in aabbaheed uusan arrintan si weyn u danayn lahayn.
“Isagu haba yaraatee dan kama gelin abaalmarinnada,” ayay tiri. “Xitaa kama fikirin. Muusigga wuxuu u ciyaari jiray sababtoo ah wuu jeclaa. Waxa farxad gelin jiray in dadkiisu aqoonsadaan – bini’aadamka, fanaaniinta kale.”
Yemisi Ransome-Kuti, oo ay ilma-adeer yihiin Fela isla markaana ah madaxa qoyska Kuti, ayaa ku raacday. “Anigoo garanaya, waxaa laga yaabaa inuu yiraahdo, mahadsanid laakiin maya, ama wax la mid ah,” ayay qososhay.
“Runtii dan kama gelin aragtida caanka ah. Kuma socon waxa dadka kale ka fikirayaan isaga ama muusiggiisa. Wuxuu diiradda saari jiray fahamkiisa ku aaddan sida uu u saamaynayo xirfaddiisa, bulshadiisa, iyo qaaraddiisa.”
Inkasta oo ay rumeysan tahay in abaalmarintu uusan micne weyn u yeelan lahayn si shakhsiyan ah, haddana waxay Al Jazeera u sheegtay in uu garan lahaa qiimaha guud ee ay leedahay.
“Wuxuu aqoonsan lahaa in ay tahay arrin wanaagsan in hay’adaha noocan ahi ay bilaabaan geeddi-socodka ah in sharaf la siiyo cidda u qalanta ee guud ahaan qaaradda,” ayay tiri Ransome-Kuti.
“Waxaa jira faylasuufyo, muusikiiyiin, iyo taariikh-yahanno Afrikaan ah oo waaweyn oo aan weli loo soo bandhigin iftiinka ay mudan yihiin. Sidaas darteed, waxaan u malaynayaa inuu oran lahaa, ‘Haye, waa hagaag, laakiin maxaa xiga?’”