Tuesday, February 17, 2026

Ma qabtay cayayaanka caloosha ee jiilaalka fida? Waa kan sida loo ogaado inay tahay norovirus

by Heemaal
3 minutes read

Norovirus — oo inta badan ku faafo cunto ama biyo wasakhaysan — ayaa mar kale si weyn u faafaya xilliga jiilaalka.

Inkastoo calaamaduhu si degdeg ah oo xooggan u bilaaban karaan, warka yar ee wanaagsan waa in cudurku badanaa yahay mid gaaban, kana baaba’a jirka 1 ilaa 3 maalmood gudahood.

Haddii aad qaaddo fayraska, halkan waxaa ku qoran waxa aad u baahan tahay inaad ogaato si aad uga gudubto maalmaha xiga, sida loo yareeyo calaamadaha iyo sida loo dhimayo faafintiisa.

Calaamadaha Norovirus

Sida ay sheegtay Minnesota Department of Health iyo Cleveland Clinic, calaamadaha waxaa ka mid ah:

  • Matag
  • Shuban
  • Calool xanuun ama calool maroojin
  • Kaadi yar ama kaadi midab madow leh
  • Af qalalan
  • Tabar-darro
  • Dawakh

Calaamado kale oo dhif ah:

  • Qandho fudud ama qabow
  • Madax xanuun
  • Murqo xanuun

Calaamaduhu badanaa si kedis ah ayay u bilaabmaan, 1–2 maalmood kadib marka fayraska la qaado, mararka qaarkoodna 12 saacadood gudahood.

Carruurta waxaa laga yaabaa inay noqdaan kuwo xanaaq badan, hurdo badan maalintii, ama ooya iyagoo aan ilmeyn (taas oo muujin karta fuuqbax).

Qaar ka mid ah dadka qaada fayraska wax calaamado ah ma muujiyaan, balse weli way qaadsiin karaan dadka kale.

Sida ay sheegtay Centers for Disease Control and Prevention (CDC), carruurta ka yar 5 sano, dadka waayeelka ah iyo kuwa leh difaac-jir daciif ah ayaa halis ugu jira infekshan daran.


Sidee loo daaweeyaa?

Ma jiraan dawooyin gaar ah (antivirals) oo daweeya norovirus. CDC waxay ka digaysaa isticmaalka antibiyootikada, maadaama aysan waxba ka tarayn fayraska isla markaana ay keeni karto caabbinta antibiyootikada (antibiotic resistance).

Dr. Paul Sax oo ka tirsan Brigham and Women’s Hospital isla markaana bare ka ah Harvard Medical School, ayaa sheegay in waxa ugu muhiimsan ay yihiin:

  • Nasasho
  • Cabitaan badan (biyo iyo dareere)
  • Inaad dhegeysato jirkaaga

Haddii aadan diyaar u ahayn cunista cunto adag, ha isku qasbin.


Maxaa la cunaa marka aad xanuunsan tahay?

Haddii aadan weli diyaar u ahayn cunto adag, waxaa lagu talinayaa cabitaanno la qasay sida casiir ama cabitaanno sonkor leh si loo helo kalooriyo.

Marka aad bilaabeyso cunto adag, dhakhaatiir badan waxay kugula talinayaan cuntada loo yaqaan BRAT diet:

  • Moos
  • Bariis
  • Tufaax la shiiday
  • Rooti la dubay

Si kastaba ha ahaatee, haddii aad dareento inaad ka roonaatay, waxaad cuni kartaa waxa jirkaagu qaadi karo.

Waxaa fiican in laga fogaado:

  • Khamriga (waxay dib u dhigtaa bogsashada)
  • Caanaha qaar ka mid ah (maadaama infekshanku sababi karo dulqaad la’aan ku-meelgaar ah oo lactose ah)

Xitaa marka aad ka roonaato, fayrasku weli wuxuu ku jiri karaa jirkaaga.


Sidee looga hortagaa faafidda?

Norovirus si fudud ayuu ugu kala gudbaa dadka:

  • Cunto wadaagid
  • Taabashada meel wasakhaysan kadibna gacmo aan la dhaqin afka la geliyo
  • Cunista cunto ama cabitaan uu taabtay qof qaba fayraska

Habka ugu badan ee uu ku faafo waa cunto ama biyo wasakhaysan.

Dr. Sax ayaa sheegay in lohod ceeriin (raw oysters) ay ka mid yihiin cuntooyinka inta badan lala xiriiriyo norovirus.

Nadaafad wanaagsan waa muhiim:

  • Ku dhaq gacmaha saabuun iyo biyo ugu yaraan 20 ilbiriqsi
  • Gacmo nadiifiye (hand sanitizer) ma shaqeeyo si fiican marka laga hadlayo norovirus

Qofku wuu sii qaadsiin karaa fayraska ilaa laba toddobaad ama ka badan kadib marka uu ka bogsado.


Gunaanad

Norovirus waa xanuun degdeg u bilaabma laakiin inta badan si dhakhso ah u dhammaada. Furaha ka gudbidda waa nasasho, cabitaan badan iyo nadaafad wanaagsan si looga hortago faafidda.