HH: Dadka ka soo jeeda Afrika iyo Aasiya waxaa ku badan xakamyn la’aanta lactose sabab la xiriirta hidde-sidaha (genetics), taariikhda cuntada, iyo sida jirku u soo saaro enzyme-ka lactase marka qofku weynaado. Hoos waxaa ku qoran sharaxaad faahfaahsan:
- Hoos u dhaca enzyme-ka lactase marka da’da la gaaro
Carruurta badankood marka ay dhashaan waxay soo saaraan enzyme badan oo la yiraahdo lactase, kaas oo ka caawiya inay dheefshiidaan caanaha hooyada.
Laakiin marka ay dadku weynaadaan:
- jirku wuxuu si dabiici ah u yareeyaa soo saarista lactase
- sidaas darteed lactose-ka caanaha ku jira si fiican looma dheefshiido
Hoos u dhaca lactase waa mid aad ugu badan dadka Afrikaanka iyo Aasiyaanka, taas oo keenta in lactose intolerance ku badan yahay qowmiyadahaas.
- Taariikhda dhaqanka cuntada
Sababta kale waxay la xiriirtaa taariikhda iyo dhaqanka cuntada ee bulshada.
Qaar badan oo ka mid ah bulshada:
- Afrika
- Bariga Aasiya
- Koonfurta Aasiya
taariikh ahaan ma aysan isticmaalin caanaha lo’da si joogto ah sida dadka Yurub.
Sababtan awgeed:
- jirku uma baahnayn inuu sii wado soo saarista lactase badan
- sidaas darteed hidde ahaan waxay noqotay arrin caadi ah in lactase yaraado marka qofku weynaado.
- Isbeddel hidde-side (genetic mutation) oo ku badan Yurub
Dadka qaar, gaar ahaan Yurub iyo qaar ka mid ah bulshooyinka reer guuraaga ah, waxaa ku dhacay isbeddel hidde-side oo u oggolaanaya inay sii wataan soo saarista lactase xitaa marka ay qaangaaraan.
Arrintan waxaa loo yaqaan Lactase persistence, taas oo macnaheedu yahay:
- jirku sii wado soo saarista lactase nolosha oo dhan
- qofku si fudud u dheefshiidi karo caanaha
Isbeddelkan hidde-side aad ayuu ugu badan yahay Yurub, laakiin aad buu ugu yar yahay Afrika iyo Aasiya.
- Tirakoobka (qiyaasta dadka ay ku badan tahay)
Qiyaas ahaan:
- Bariga Aasiya: ilaa 90% dadka waxay qabaan lactose intolerance
- Afrika: 60–80% dadka
- Yurubta Waqooyi: qiyaastii 5–20%
Taasi waxay muujinaysaa in xaaladdani aad ugu badan tahay Afrika iyo Aasiya marka loo eego Yurub.
Heemaal Health.