Dhibaatooyinka wadnaha inta lagu jiro uurka waxay kordhin karaan marxalad istaroog mustaqbalka ah, khatarta wadne xanuunka

Iyadoo la bilaabayo Bisha Wadnaha ee Maraykanka (American Heart Month), khubaradu waxay ka digayaan in dhibaatooyinka wadnaha ee ku dhaca haweenka xilliga uurka ay kordhin karaan halista mustaqbalka ee istaroogga (stroke) iyo wadne-qabadka (heart attack).

Sida ay sheegtay American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG), cudurrada wadnaha iyo xididdada dhiigga ee xilliga uurka waa sababta ugu weyn ee dhimashada la xiriirta uurka ee Maraykanka.

Falanqayn dhawaan ay samaysay American Heart Association (AHA) ayaa muujisay in dhibaatooyinka uurka ay kordhin karaan halista nolosha oo dhan ee haweeneyda ee dhibaatooyinka wadnaha ilaa 60% ama ka badan, iyadoo ku xiran nooca dhibaatada uurka.

“Uurku waa sida tijaabo culays oo lagu saarayo wadnaha,” ayay tiri Dr. Jennifer Haythe, oo ah dhakhtar ku takhasusay wadnaha kana tirsan Columbia University Irving Medical Center. Waxay sheegtay in haweenka qaba cudur wadne oo la og yahay ama aan la ogaan ay calaamado xooggan la kulmi karaan inta lagu jiro uurka ama xilliga dhalmada ka ag dhow.

Inta lagu jiro uurka, wadnaha iyo xididdada dhiigga ayaa beddela qaab-dhismeedkooda iyo awooddooda bamgareynta si ay ula qabsadaan kordhinta dhiigga iyo baahida ilmaha koraya.

Haweenka uurka leh waxay sidoo kale qaadi karaan dhiig-kar ku-meelgaar ah (gestational hypertension), sun-uur (preeclampsia) iyo sonkorow ku-meelgaar ah (gestational diabetes). Waxaa intaas dheer, waxaa kordha halista wadne-fashilka ka dhasha cardiomyopathy, oo ah xaalad ka dhigaysa murqaha wadnaha kuwo si hufan u shaqayn karin.

Soddonkii sano ee la soo dhaafay, dhimashada la xiriirta uurka ayaa kordhay 140%, sida ay sheegtay AHA. Mid ka mid ah sababaha waxaa laga yaabaa inay tahay haweenka oo carruur dhalaya da’ ka weyn tii hore.

Isla muddadaas, celceliska da’da haweeneyda marka ay dhalayso ilmaheeda koowaad ayaa ka kacay qiyaastii 21 sano ilaa 27.5 sano, sida uu sheegay National Center for Family & Marriage Research.

Dr. Haythe waxay xustay in haweenka da’da weyn ay badanaa leeyihiin arrimo halis kordhiya sida dhiig-kar, sonkorow, kolestarool sare, cayil iyo nolol fadhi badan.

Sida ay sheegtay ACOG, haweenka ka weyn 40 sano waxay 30 jeer uga halis badan yihiin dhimashada la xiriirta cudurrada wadnaha marka la barbar dhigo kuwa ka yar 20 sano.

Isbeddellada ku yimaada dheef-shiidka (metabolic stress) iyo xididdada dhiigga xilliga uurka ee lala xiriiriyo dhibaatooyinka dhalmada ayaa kordhin kara halista wadne-fashilka, wadne-qabadka iyo istaroogga mustaqbalka, inkasta oo aan si buuxda loo fahmin sababta.

Haweenka qaba dhibaatooyinka dhiig-karka ee uurka waxay laba ilaa afar jeer uga halis badan yihiin inay yeeshaan dhiig-kar joogto ah 10 sano ama ka badan kadib marka la barbar dhigo haweenka cadaadiskooda dhiiggu caadi ahaa xilliga uurka.

Dr. Anais Hausvater oo ka tirsan NYU Langone Health ayaa sheegtay in haweenka la kulma dhibaatooyin sida sun-uur ama sonkorow ku-meelgaar ah ay tahay in si joogto ah loo qiimeeyo halistooda cudurrada wadnaha sanad kasta.

Waxay sidoo kale ku talisay in xitaa haweenka da’da yar ay diiradda saaraan caafimaadka wadnahooda ka hor, inta lagu jiro iyo kadib uurka.

Waxaa jira war wanaagsan sidoo kale: Centers for Disease Control and Prevention (CDC) ayaa ogaatay in qiyaastii 80% dhimashada la xiriirta uurka — oo ay ku jiraan kuwa la xiriira wadnaha — laga hortagi karo.

Daryeelka hore ee uurka (prenatal care), booqashooyinka joogtada ah ee dhakhtarka inta lagu jiro uurka, iyo la socodka kadib dhalmada toddobaadyada, bilaha iyo sannadaha xiga ayaa si weyn u yareyn kara halista.

“Taariikhdaada caafimaad ee dhinaca umusha iyo dumarnimada waa qayb muhiim ah oo ka mid ah taariikhdaada caafimaad guud,” ayay tiri Dr. Haythe. “Waa inaan la iska indhatirin marka aad la kulmeyso dhakhtarkaaga.”

Related posts

Ma qabtay cayayaanka caloosha ee jiilaalka fida? Waa kan sida loo ogaado inay tahay norovirus

Dadka qaba autism-ka iyo baahiyaha aadka u sarreeya ma tahay in la helo baaritaan gaar ah?

Xanuunka Oof-wareen, Calaamadihiisa, Noocyadiisa Iyo Daawayntiisa