HH: Dib-u-celinta caanaha ee ilmaha yar waa xaalad caadi ah oo ku dhacda carruurta dhashay ilaa dhowr bilood jir. Waxa ay dhacdaa marka caanaha uu ilmuhu nuugo ay dib uga soo noqdaan caloosha una soo noqdaan hunguriga (tuubbada cuntada ka qaadda afka una gudbisa caloosha), mararka qaarkoodna ay ka soo baxaan afka.
Arrintan waxaa keena in murqaha u dhexeeya hunguriga iyo caloosha (xiraha caloosha) uusan si buuxda u xoogeysan weli. Sidaa darteed, caanuhu si sahlan ayey dib ugu soo laaban karaan.
Badanaa tani waa xaalad aan halis ahayn oo iskeed u hagaagta marka ilmuhu koro, gaar ahaan marka uu gaaro 1 sano jir.
Calaamadaha
Ilmaha qaba dib-u-celinta caanaha waxa laga yaabaa inuu yeesho:
- Matag yar oo soo noqnoqda (caano dib u soo daadanaya)
- Qufac ama hinqasho mararka qaar
- Calool xanuun yar oo keena oohin
- Cunno diid ama si dhib leh u nuugid
- Hurdo la’aan ama hurdo googo’an
- Mararka qaar miisaan si fiican u kordhin waaya
Goorta Dhakhtarka La Aado
Waa muhiim in dhakhtar lala xiriiro haddii ilmuhu:
- Si xoog leh u matagayo ama mataggu noqdo mid badan
- Dhiig ku jiro matagga ama saxarada
- Aad u ooyo oo aan la dejin karin
- Miisaankiisu kordhi waayo ama hoos u dhaco
- Neefsashada ku adkaato
- Caano gebi ahaanba diido
Calaamadahan waxay muujin karaan xaalad ka culus dib-u-celin caadi ah.
Sababaha
Sababta ugu weyn waa:
- Murqaha xiraya caloosha oo aan weli xoogeysan
- Ilmaha oo inta badan jiifa (ma istaago sida dadka waaweyn)
- Caloosha oo yar oo si fudud u buuxsanta
Waxyaabaha Kordhiya
Waxyaabaha ka sii dari kara xaaladda waxaa ka mid ah:
- Ilmaha oo la siiyo caano badan hal mar
- Ilmaha oo isla markiiba la jiifiyo kadib nuugista
- Hawo badan oo ilmuhu liqo marka uu nuugayo
- Xasaasiyad cunto (tusaale: caanaha lo’da qaarkood)
Sida Loo Ogaado
Badanaa dhakhtarku wuxuu ku ogaadaa:
- Weydiin iyo baaritaan guud
- Eegista sida ilmuhu u koro iyo calaamadihiisa
Mararka qaarkood, haddii xaaladdu daran tahay, waxaa la sameeyaa baaritaanno sida:
- Sawirro lagu eego hunguriga iyo caloosha
- Tijaabooyin lagu cabbiro aashitada caloosha (aashito: dareere gubta oo caloosha ku jira)
Daawaynta
Badanaa dib-u-celinta ilmaha yar uma baahna daawo gaar ah, waxaana lagu xallin karaa:
- In ilmaha la siiyo caano yar-yar balse marar badan
- In ilmuhu toos u fadhiisto 20–30 daqiiqo kadib nuugista
- In si tartiib ah loo suuxiyo (in hawada laga saaro caloosha)
Dawooyinka Loo Isticmaalo, Waxa Ay Qabtaan, Faa’iidooyinkooda Iyo Waxyeeladooda
Haddii xaaladdu noqoto mid daran, dhakhtarku wuxuu qori karaa dawooyin:
- Dawooyinka yareeya aashitada caloosha
(aashito: dareeraha gubta ee caloosha)- Waxay yareeyaan gubashada hunguriga
- Faa’iido: Ilmaha wuu nastaa, xanuunku wuu yaraadaa
- Waxyeelo: shuban, calool-fadhi ama caabuqyo fudud
- Dawooyinka dedejiya dhaqaaqa caloosha
- Waxay ka caawiyaan caloosha inay si dhakhso ah u faaruqdo
- Faa’iido: yareynta dib-u-celinta
- Waxyeelo: mararka qaar waxay keeni karaan dhibaatooyin neerfaha (maskaxda iyo dareemayaasha)
Qalliinka
Qalliin waa mid aad u dhif ah, waxaana la sameeyaa kaliya haddii:
- Ilmuhu si daran u xanuunsanayo
- Dawooyinka iyo hababka kale waxba tari waayaan
Qalliinkan waxaa lagu adkeeyaa xiraha caloosha si uu u xirmo si fiican.
Dib-u-kabasho
Inta badan carruurtu:
- Way ka koraan xaaladdan marka ay gaaraan 6–12 bilood
- Calaamaduhu si tartiib ah ayey u yaraadaan
Sida Aad Isugu Diyaarin Lahayd Ballanta
Markaad dhakhtarka la kulmayso:
- Qor calaamadaha ilmaha
- Xusuusnow inta jeer ee uu matagayo
- La soco waxa uu cuno iyo sida uu u nuugo
- Qor su’aalaha aad rabto inaad waydiiso
Su’aalaha Aad Ka Filan Karto Dhakhtarka
Dhakhtarku wuxuu ku weydiin karaa:
- Goorma ayay calaamaduhu bilaabmeen?
- Ilmuhu intee jeer ayuu matagaa?
- Ma kordhayaa miisaankiisu?
- Ma jiraan wax calaamado kale sida qufac ama neef-qabatin?
Waxa Aad Samayn Karto
Adiga oo guriga jooga waxaad samayn kartaa:
- Inaad ilmaha si tartiib ah u quudiso
- Inaad hawada ka saarto calooshiisa (suuxin)
- Inaad madaxa ilmaha wax yar kor u qaaddo marka uu jiifo
- Inaad la socoto horumarkiisa iyo miisaankiisa
Dib-u-celinta caanaha ee ilmaha yar waa xaalad aad u badan oo inta badan aan halis ahayn. Daryeel wanaagsan iyo faham ayaa badanaa ku filan, balse haddii calaamaduhu adkaadaan, waa muhiim in dhakhtar lala xiriiro.
Heemaal Health.