Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan iyo Dhaxal-sugaha Sacuudi Carabiya Mohammed bin Salman ayaa ka wada hadlay arrimo goboleed iyo kuwo caalami ah.
Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan ayaa sheegay in Turkiye ay sii wadi doonto taageerada xasilloonida Suuriya, isla markaana ay si wadajir ah ula shaqeyn doonto Sacuudi Carabiya dib-u-dhiska Suuriya, kaddib kulan uu Talaadadii ku yeeshay Riyadh Dhaxal-sugaha Sacuudiga Mohammed bin Salman.
Sida lagu sheegay bayaan ka soo baxay Waaxda Isgaarsiinta Turkiga, labada hoggaamiye waxay ka wada hadleen arrimo goboleed iyo kuwo caalami ah, xiriirka labada dal, tamarta, iyo difaaca.
Erdogan wuxuu sheegay in Ankara ay sii waddo dadaallada dib-u-dhiska Gaza, isagoo ku baaqay in la kordhiyo dadaallada lagu soo afjarayo dhibaatada bani’aadannimo.
Labada hoggaamiye ayaa sidoo kale si faahfaahsan uga wada hadlay xaaladda ugu dambeysay ee Yemen iyo horumarka ka socda Bariga Afrika.
Erdogan wuxuu muujiyay go’aan adag oo ah in xiriirka Turkiye iyo Sacuudi Carabiya loo qaado “heerka ugu sarreeya” iyada oo tallaabooyin laga qaadayo dhinacyo badan.
Turkiye iyo Sacuudi Carabiya oo ballan-qaaday xoojinta xiriirka dhaqaale
Bayaan wadajir ah ayay labada dhinac ku ammaaneen xoogga xiriirka dhaqaale ee ka dhexeeya labada dal ee dhinacyada ganacsiga, maalgashiga iyo dhaqaalaha, iyagoo ku heshiiyay muhiimadda ay leedahay in la sii xoojiyo xiriirradaas, gaar ahaan waaxaha mudnaanta wadajirka ah leh.
Waxay sidoo kale ku heshiiyeen in laga faa’iideysto fursadaha maalgashi ee ku jira Qorshaha Aragtida Sacuudiga 2030 iyo Qarniga Turkiye, si ay uga faa’iideystaan labada dhaqaale.
Waxay bogaadiyeen heerka ganacsiga labada dal, iyagoo adkeeyay muhiimadda ay leedahay in la ballaariyo ganacsiga aan saliidda ahayn, la kordhiyo booqashooyinka masuuliyiinta dowladda iyo ganacsatada gaarka ah, lana qabto bandhigyo ganacsi oo labada dal ah iyada oo loo marayo Golaha Ganacsiga Turkiye–Sacuudi Carabiya.
Labada dhinac waxay carrabka ku adkeeyeen muhiimadda ay leedahay dhammeystirka wada-xaajoodyada Heshiiska Ganacsiga Xorta ah ee u dhexeeya Turkiye iyo dalalka Golaha Iskaashiga Khaliijka (GCC).
Waxay sidoo kale bogaadiyeen heerka maalgashiga labada dhinac, oo ay ku jiraan maalgashiyada Sacuudiga ee bangiyada, caymiska, hantida maguurtada ah, warshadaha iyo adeegyada, isla markaana ay soo dhoweeyeen doorka muhiimka ah ee shirkadaha Turkiga ka ciyaaraan dhinacyada injineernimada, dhismaha, horumarinta guryaha iyo warshadaha.
Sacuudi Carabiya waxay ammaantay mashaariicda ay shirkadaha Turkiga ka fuliyeen dalka Sacuudiga, labada dhinacna waxay muujiyeen diyaar garow ay ku xoojinayaan iskaashiga mashaariic dheeraad ah oo kaabayaal iyo dhismayaal waaweyn ah, kuna jira Aragtida Boqortooyada ee 2030.
Ankara iyo Riyadh waxay sidoo kale soo dhoweeyeen natiijooyinka wanaagsan ee Madasha Maalgashiga Turkiga–Sacuudiga ee lagu qabtay Riyadh, taas oo ay ka qeybgaleen shirkado waaweyn oo labada dal ah, isla markaana lagu muujiyay fursado maalgashi oo rajo leh iyo wadaagis khibradeed oo ku saabsan dalxiiska, martigelinta, dhismaha, isgaarsiinta, tiknoolajiyadda macluumaadka, cilmiga nolosha iyo caafimaadka.
Muhiimadda iskaashiga tamarta
Labada dhinac waxay carrabka ku adkeeyeen doorkooda muhiimka ah ee sahayda tamarta ee gobolladooda iyo suuqyada caalamka.
Ankara waxay muujisay doorka hoggaamineed ee Sacuudi Carabiya ku leedahay xasillinta suuqyada saliidda caalamka, si ay ugu adeegto danaha soo-saareyaasha iyo isticmaaleyaasha, isla markaana u taageerto kobaca dhaqaalaha caalamiga ah.
Waxay ku heshiiyeen in la xoojiyo iskaashiga sahayda saliidda, wax-soo-saarkeeda iyo kiimikooyinka batroolka, isla markaana la qiimeeyo fursadaha maalgashi ee batroolka iyo cuntooyinka beeraha, iyo isticmaalka hal-abuurka ah ee hydrocarbons-ka.
Erdogan iyo Salman waxay mar kale xaqiijiyeen rabitaankooda ku aaddan xoojinta iskaashiga korontada iyo tamarta la cusboonaysiin karo, iyagoo ka faa’iideysanaya waayo-aragnimada labada dal iyo maalgashiyada waaweyn ee Sacuudi Carabiya.
Waxay ballan-qaadeen dardargelinta daraasadaha isku-xirka korontada, is-weydaarsiga khibradaha tiknoolajiyadda tamarta la cusboonaysiin karo, amniga shabakadaha korontada, kaydinta tamarta, iyo dhiirrigelinta ka-qaybgalka shirkadaha labada dal.
Waxay sidoo kale adkeeyeen muhiimadda iskaashiga tamar-keydinta, wacyigelinta, iyo horumarinta awoodda adeegyada tamarta.
Labada dhinac waxay soo dhoweeyeen sahaminta iskaashi ku saabsan hydrogen-ka nadiifka ah, gaadiidkiisa, kaydintiisa, iyo wadaagidda khibradaha ugu wanaagsan.
Waxay ku heshiiyeen baahida loo qabo xoojinta silsiladaha sahayda tamarta iyo iskaashiga shirkadaha labada dal si loo helo sahay tamar oo adkeysi leh.
Turkiye iyo Sacuudi Carabiya waxay ku heshiiyeen in la xoojiyo iskaashiga sahaminta, qodista, iyo farsamaynta macdanta, iyagoo adkeeyay muhiimadda iskaashiga caalamiga ah ee macdanaha muhiimka u ah isbeddelka tamarta caalamka.
Iskaashiga isbeddelka cimilada
Labada dhinac waxay ku adkeeyeen muhiimadda ku dhaqanka Heshiiska UNFCCC iyo Heshiiska Paris, iyo horumarinta heshiisyo diiradda saaraya qiiqa halkii laga eegi lahaa ilaha.
Sacuudi Carabiya waxay soo dhoweeysay hoggaaminta Turkiye ee Shirka COP31 iyo martigelintiisa Antalya 9–20 Nofeembar 2026.
Ankara waxay ammaantay dadaallada Riyadh ee la xiriira isbeddelka cimilada, labada dhinacna waxay ku heshiiyeen iskaashi ku saabsan dhaqaalaha kaarboonka wareegga ah.
Golaha Isku-duwidda Turkiga–Sacuudiga
Labada dal waxay bogaadiyeen heerka iskaashiga Golaha Isku-duwidda Turkiga–Sacuudiga, iyagoo adkeeyay muhiimadda ballaarinta iskaashiga dhinacyada dhaqaalaha dhijitaalka ah, AI, tiknoolajiyadda cusub, gaadiidka, duulista rayidka, sharciga, dhaqanka, dalxiiska, ciyaaraha, dhalinyarada, waxbarashada, warbaahinta, deegaanka, biyaha, beeraha, cuntada, kastamyada, warshadaha difaaca iyo caafimaadka.
Heshiisyada difaaca
Labada dhinac waxay ku heshiiyeen hirgelinta heshiisyada difaaca, xoojinta iskaashiga amniga, la dagaallanka dambiyada, xagjirnimada iyo argagixisada, iyo iskaashiga amniga internet-ka.
Nabadda caalamiga ah
Waxay xaqiijiyeen go’aankooda ku aaddan ilaalinta nabadda caalamka, taageerada dadaallada nabadda gobollada iyo dunida, iyo wada-sha qeynta hay’adaha caalamiga ah.
Turkiye waxay taageertay rabitaanka Sacuudi Carabiya ee martigelinta Shir-madaxeedka G20 sanadka 2030.
Gaza iyo Falastiin
Labada dhinac waxay muujiyeen walaac xooggan oo ku saabsan xaaladda bani’aadannimo ee Gaza, iyagoo ku baaqay in la furo dhammaan marinada gargaarka, la ilaaliyo shacabka, lana ixtiraamo sharciga caalamiga ah.
Waxay ku adkeeyeen baahida loo qabo dowlad Falastiini ah oo madax-bannaan, xuduudihii 1967, Qudusna caasimad u tahay.
Waxay bogaadiyeen doorka UNRWA, waxayna si adag u cambaareeyeen burburinta xarumaha UNRWA ee Qudus la haysto.
Yemen, Soomaaliya, Suudaan iyo Suuriya
Labada dhinac waxay:
- Taageereen midnimada, madaxbannaanida iyo xasilloonida Yemen.
- Xaqiijiyeen taageeradooda buuxda ee midnimada iyo dhulka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, iyagoo diiday wax kasta oo kala-go’ keeni kara.
- Adkeeyeen ilaalinta midnimada iyo amniga Suudaan, kana hortagga kooxo sharci-darro ah.
- Soo dhoweeyeen qaadista cunaqabataynta Suuriya, taageereenna xasilloonideeda, iyagoo cambaareeyay weerarrada Israa’iil.
Dagaalka Ruushka iyo Ukraine
Labada dhinac waxay mar kale muujiyeen taageeradooda xal wada-xaajood ah oo waafaqsan sharciga caalamiga ah, si loo gaaro nabad waarta.