Waa arrin aad muhiim u ah in aan u oggolaanno jiilka waayeelka ah inay ka fariistaan iyagoo sharafkooda iyo karaamadooda ilaashanaya, nabadna ku jira. Waa in aan awood siinnaa jiilka da’yarta ah si ay mustaqbalkooda u qaabeeyaan una hoggaamiyaan bulshadeenna horumar.
Qore: Abdulkarim Sayid Sadiq
Bishii Agoosto 1967, Madaxweyne Charles de Gaulle ayaa booqday Jabuuti, halkaas oo uu kala kulmay xaalad ceeb ah. Wuxuu qorsheynayay inuu khudbad ka jeediyo fagaaraha weyn, balse rabshado ayaa qarxay, taasoo keentay in guddoomiyihii gumeysiga, Louis Joseph Édouard Saget, uu joojiyo khudbadda ka dib markii askari booliis (gendarme) ah la dilay, dad badanna ay dhaawacmeen. Nasiib darro, 11 qof oo dibadbaxayaal ah ayaa ku dhintay iska horimaadkii u dhexeeyay dibadbaxayaasha iyo booliiska.
Isla bishaas, ciidamadii Faransiiska ayaa guri-guri u baaray xaafadaha Afrikaanka ee Magaalada Jabuuti, iyagoo soo ururiyey kumannaan rag iyo dumar ah, kuna xareeyay xerooyin xabsi oo silig bir ah ku wareegsanaa oo ku yaallay lamadegaanka u dhow xadka. Masaafurintan ballaaran ee lagu sameeyay dadkii deganaa Jabuuti waxay bilaabatay maadaama qaar badan aysan haysan waraaqo sharci ah.
Intii u dhaxaysay Agoosto 1966 iyo Maarso 1967, qiyaastii 6,000 ilaa 10,000 Soomaali ah ayaa la masaafuriyey, badankoodna waxay ka soo jeedeen beesha Gadabuursi. Waxaan si cad u xasuustaa markii adeerkay, Nuur Muuse Bookh (Bili Bili), la masaafuriyey kadibna uu nala soo degay qoyskeenna.
Ka hor Nelson Mandela, waxaan aragnay hoggaamiyeyaal saameyn leh sida Jaamac Saylici iyo Jibriil Jilane. Ka hor Kenneth Kaunda iyo Julius Nyerere, waxaa jiray haldooro ay ka mid ahaayeen Cumar Cismaan Raabeh, Maxamed Cismaan Huffaneh, Cumar Shardi, Xaashi Cabdillaahi Orax, iyo sidoo kale Aadan Roobleh Awaleh, kuwaas oo qaabeeyey jihada bulshadeenna.
Konton iyo sagaal sano ka hor, xubno badan oo ka tirsanaa bulshada Gadabuursi ayaa laga masaafuriyey Jabuuti, qaar kalena si murugo leh ayay naftooda ku waayeen. Dhawaanahan, waxaan markhaati ka nahay dhacdo naxdin leh oo 21 dhallinyaro ah lagu dilay bartamaha Boorama. Tani waxay xasuusin murugo leh inoogu tahay wixii soo maray taariikhdeenna.
Waa in aan garawsanno degdegga xaaladda taagan. Haddii aanan qaadin tallaabooyin wax ku ool ah, waxaan halis ugu jirnaa barakac kale oo ka dhaca magaalooyinkeenna sida Boorama, Saylac, Boon, Qulunjeed, iyo Dila Kalabeydh.