Inkasta oo awoowayaashoodii qarniyo ka hor laga qafaashay Galbeedka iyo Bartamaha Afrika, Afrikaan-Ameerikaanka maanta waxay dib ula xiriiraan qaaradda Afrika, iyagoo raadinaya xididdada asaliga ah iyo aqoonsi dhaqan. Xiriirkan dib-u-noqoshada ah ayaa u muuqda mid sii xoogaystay sanadihii ugu dambeeyay, waxaana ka qayb qaata barashooyinka DNA-ga ee muujinaya asal Afrika. Dalal badan oo Afrika ah sida Ghana, Benin, Guinea iyo Gabon ayaa bilaabay inay dhalasho siiyaan Afrikaan-Ameerikaan caan ah si ay u xoojiyaan xidhiidhka qurbajoogta, una dhiirrigeliyaan dib-u-xirnaansho dhaqan iyo taariikhi ah.
Liberia oo ah jamhuuriyadda ugu da’da weyn Afrika waxaa aasaasay addoomo madow oo Mareykan ah oo xorriyad helay sanadkii 1822. Kadib markii Ghana ay xornimada qaadatay 1957, waxaa halkaas u guuray mowjado aqoonyahanno iyo fannaaniin madow ah oo ka yimid Mareykanka. Martin Luther King, Malcolm X iyo Muhammad Ali ayaa booqashooyin caan ah ku tagay Ghana, halka Guinea ay hoy u noqotay hoggaamiyihii Black Panther, Stokely Carmichael.
Dad caan ah oo Afrikaan-Ameerikaan ah ayaa dalbaday dhalashada dalal Afrikaan ah, heesaa Ciara waxay noqotay muwaadin Benin ah, rapper-ka Ludacris iyo jilaa Samuel L Jackson waxay si rasmi ah u yihiin muwaadiniin Gabon ah, halka jilayaasha Meagan Good iyo Jonathan Majors ay yihiin muwaadiniin Guinea ah. Halyeeyga muusigga Stevie Wonder isna wuxuu helay waraaqaha dhalashada Ghana.
Toddobaadkii hore oo keliya, abuuraha waxyaabaha internet-ka aadka loo daawado ee IShowSpeed ayaa loo ansixiyay baasaboorka Ghana kadib markii uu dalkaas ku soo hakaday safar degdeg ah oo Afrika ah.
Markii ay sawirro ka baahisay xafladdii dhalashadeeda ee Guinea, Meagan Good waxay u sheegtay 7.8 milyan oo raacsanayaasheeda Instagram: “Tani waa taariikh socota.”
Good—oo ka soo muuqatay filimada Think Like A Man iyo Saw V—iyo ninkeeda Majors, oo caan ku ah Creed iyo filimada Marvel sida Ant-Man and the Wasp, ayaa noqday muwaadiniin kadib markii tijaabo DNA ahi muujisay in asal ahaan ay ka soo jeedaan Guinea.
“Qirashadani kama badna magac keliya; waa soo-noqosho guri iyo dib-ugu-xirnaan xididdadeenna Afro-faraca ah,” ayay tiri Good.
Qaar ka mid ah dadka caanka ah waxay dhalashada u arkaan dib-ugu-xirnaan xididdohooda iyo soo-noqosho guri. Waxay booqdaan dalalka, ka qayb galaan xaflado iyo dalxiisyo, waxayna muujiyaan xidhiidhkooda Afrika, mararka qaarna waxay qorsheeyaan inay halkaas waqti dheer ku qaataan ama maalgashi ku sameeyaan. Dowladaha Afrika waxay arkaan arrintan inay qayb ka tahay dib-u-habaynta xidhiidhka qurbajoogta iyo dhisidda bulsho caalami ah oo Afrikaan ah.
Ujeeddada ugu weyn ee dalalka Afrika waa isku darka arrimo shucuur iyo istaraatiijiyad dhaqaale. Siinta dhalashada dadka caanka ah waxay ka caawisaa dalalka inay soo jiitaan dalxiisayaal, maalgashi, iyo sumcad caalami ah. Dalxiiska ayaa ah mid muuqda, maadaama booqashooyinka dadka caan ka noqday baraha bulshada ay dhiirrigeliyaan in Afrikaan-Ameerikaan kale ay booqdaan, isla markaana lacag ku soo shubaan dalalkooda. Dowladaha qaar ayaa sidoo kale u arka arrintan fursad lagu xoojinayo “soft power,” iyadoo la dhisayo shabakad caalami ah oo taageerta dhaqanka iyo saameynta siyaasadeed ee dalalka. Mashruucyo dhaxal-dhaqameed iyo xusuus-taallooyin ayaa la hirgeliyaa si Afrikaan-Ameerikaanka ay uga helaan xidhiidh muuqda oo la taaban karo.
Si kastaba ha ahaatee, arrintan waxay dhalisay dood iyo dhaliil gudaha dalalka Afrika. Dad badan ayaa dareemaya in nidaamka la fududeeyay u oggolaanayo dadka caanka ah inay si sahlan u helaan dhalashada, halka muwaadiniinta dalka ku dhashay ay maraan habraacyo adag oo qaali ah. Waxaa sidoo kale jira cabsi ah in xidhiidhkan uu noqdo mid muuqaal iyo baraha bulshada ku eg, halkii uu ka noqon lahaa mid waara oo wax ku ool ah. Dhaliilaha kale waxaa ka mid ah su’aalaha caddaaladda iyo saamaynta dhaqaalaha ee ku saabsan helitaanka dhalashada iyo fursadaha ka dhasha.
Gebogebadii, dadaalka dalalka Afrika ee ah inay soo dhaweyaan Afrikaan-Ameerikaan caan ah waa isku day muuqda oo dib loogu soo celinayo xiriir qurbajoogta. Waxay isku daraan shucuur, taariikh, dhaqaale iyo siyaasadda si ay u dhisaan xidhiidh waara oo pan-Afrikaan ah. Si kastaba ha ahaatee, guusha dhabta ah waxay ku xirnaan doontaa sida xiriirkan loo maareeyo, haddii uu noqdo mid waara oo faa’iido u leh dadka labada dhinac, ama uu noqdo mid ku eg muuqaal iyo xayeysiin kaliya. Arrintan waxay muujinaysaa in Afrika ay rabto ficil dhab ah oo ka turjumaya pan-Afrikanism, iyadoo la rajeynayo in xidhiidhka qurbajoogta uu noqdo mid miro dhala, isla markaana kor u qaada dhaqanka, dhaqaalaha, iyo saameynta caalamiga ah ee qaaradda.