Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya ayaa lagu wadaa in lagu rakibo nidaam casri ah oo codbixinta elektaroonigga ah (Electronic Voting System), kaas oo wax ka beddel ku sameynaya habka ay xildhibaannadu u codeeyaan, tirinta codadka iyo xaqiijinta kooramka kulamada labada Aqal ee Baarlamaanka.
Nidaamkan cusub ayaa suuragelinaya in codadka xildhibaannada si elektaroonig ah loo diiwaangeliyo, isla markaana si toos ah loo ogaado tirada xildhibaannada ku sugan hoolka kulanka. Ujeeddada ugu weyn ayaa ah in la helo hannaan casri ah oo lagu xaqiijinayo saxnaanta codbixinta, laguna yareynayo khaladaadka iyo murannada ka dhalan kara tirinta codadka ama xaqiijinta kooramka.
Hirgelinta nidaamkan ayaa qeyb ka ah dadaallada lagu casriyeynayo habsami-u-socodka shaqada Baarlamaanka, iyadoo la doonayo in adeegsiga tiknoolajiyadda uu fududeeyo howlaha sharci-dejinta, isla markaana kor loo qaado hufnaanta iyo isla-xisaabtanka marka la gaarayo go’aannada muhiimka ah ee dalka.
Habka cusub ayaa xildhibaan kasta siinaya fursad uu codkiisa kaga dhiibto goobta uu fadhiyo, iyadoo qalab elektaroonig ah lagu diiwaangelinayo doorashada uu sameeyo.
Marka la gaaro codbixin ku saabsan sharci, mooshin, go’aan ama arrin kale oo hortaalla Baarlamaanka, xildhibaannadu waxay codkooda ku dhiiban doonaan nidaamka loo diyaariyay, waxaana natiijada laga heli doonaa diiwaanka elektaroonigga ah.
Tani waxay meesha ka saari kartaa baahida loo qabo in codadka gacanta lagu tiriyo ama si kala duwan loo ururiyo, taas oo mararka qaar keeni karta dib-u-dhac iyo muran ku saabsan tirada codadka la dhiibtay.
Sidoo kale, nidaamku wuxuu fududeyn karaa in la ogaado tirada xildhibaannada taageeray, kuwa diiday iyo kuwa ka aamusay arrin la horgeeyay, iyadoo ku xiran qaabka codbixinta ee Baarlamaanku u dejiyo.
Mid ka mid ah arrimaha ugu muhiimsan ee nidaamkan lagu hirgelinayo ayaa ah xaqiijinta kooramka Baarlamaanka.
Kooramku waa tirada ugu yar ee xildhibaannada ay tahay inay kulanka joogaan si Baarlamaanku si sharci ah ugu guda geli karo hawlihiisa, ugana doodi karo ama uga go’aan gaari karo arrimaha horyaalla.
Mararka qaar, doodaha siyaasadeed ee ka dhasha kulamada Baarlamaanka waxaa sal u noqda muran ku saabsan tirada xildhibaannada fadhiga ku sugan iyo in kooramkii loo baahnaa uu jiro iyo in kale.
Nidaamka elektaroonigga ah ayaa la filayaa inuu arrintaas fududeeyo, maadaama uu si nidaamsan u diiwaangelinayo xildhibaannada kulanka ka qeybgalaya. Taasi waxay yareyn kartaa suurtagalnimada in si khaldan loo sheego tirada xildhibaannada jooga ama lagu murmo saxnaanta kooramka.
Si kastaba ha ahaatee, waxtarka nidaamku wuxuu ku xirnaan doonaa habka loo maamulayo diiwaangelinta, xaqiijinta aqoonsiga xildhibaannada iyo ilaalinta qalabka, si looga hortago in qof kale uu cod ku dhiibto magaca xildhibaan aan goobta joogin.
Isbeddel kale oo la xiriira nidaamka cusub ayaa ah in xildhibaan kasta khudbaddiisa iyo hadalkiisa ka jeedin doono goobta uu fadhiyo, halkii uu ka soo kici lahaa kursigiisa oo uu tagi lahaa meel gaar ah oo hadalka laga jeediyo.
Habkan ayaa la filayaa inuu fududeeyo habsami-u-socodka kulamada, maadaama xildhibaannadu ay si toos ah uga hadli karaan kuraastooda, iyadoo qalabka cod-baahiyeyaasha iyo nidaamka hoolku u saamaxayo in hadalkooda si wanaagsan loo maqlo.
Waxa kale oo uu nidaamkani suuragelin karaa in guddoonka Baarlamaanku si fudud u maamulo cidda hadleysa, waqtiga khudbadaha iyo kala dambeynta doodaha, iyadoo la adeegsanayo qalabka loogu talagalay kulamada.
Qorshaha cusub ayaa sidoo kale dhigaya in wariyeyaasha iyo shaqaalaha warbaahintu ay wararka, khudbadaha iyo doodaha Baarlamaanka kala socdaan bannaanka hoolka, iyaga oo aan gudaha u soo gelayn goobta ay xildhibaannadu ku shiraan.
Arrintan ayaa ka dhigan in warbaahinta loo diyaarinayo hannaan ay ku heli karto xogta kulamada iyadoo aan si toos ah u dhex joogin hoolka Baarlamaanka. Waxaa suuragal ah in arrintani la xiriirto habeynta hoolka iyo ilaalinta nidaamka kulamada, inkastoo aan weli la faahfaahin dhammaan adeegyada iyo qalabka loo diyaarinayo suxufiyiinta.
Waxaa muhiim ah in nidaamka cusub uu xaqiijiyo in warbaahintu hesho xog sax ah oo waqtigeeda ku soo baxda, si ay bulshada ula wadaagto doodaha, go’aannada iyo howlaha ay wadaan wakiillada shacabka.
Sidoo kale, habkan wuxuu u baahan yahay in la caddeeyo sida wariyeyaashu u heli doonaan codka tooska ah ee kulamada, muuqaalka doodaha iyo xogta codbixinnada, si isbeddelka goobta saxaafaddu uga shaqeyso uusan u yareyn helitaanka xogta dadweynaha.
Baarlamaannada dalal badan ayaa adeegsada nidaamyo elektaroonig ah oo lagu maamulo codbixinta, xaadirinta xildhibaannada iyo diiwaangelinta go’aannada. Nidaamyadaas ayaa fududeeya in si degdeg ah loo helo natiijada codbixinta, lana ilaaliyo diiwaanka go’aannada ay gaaraan goleyaasha sharci-dejinta.
Hirgelinta nidaamkan Soomaaliya waxay noqon kartaa tallaabo lagu horumarinayo habka shaqo ee Baarlamaanka, gaar ahaan marka la eego baahida loo qabo in kulamada iyo go’aannada hay’adda sharci-dejintu noqdaan kuwo si wanaagsan loo diiwaangeliyo.
Waxay sidoo kale xildhibaannada siin kartaa fursad ay codkooda si toos ah ugu muujiyaan, taas oo kor u qaadi karta isla-xisaabtanka ku saabsan mowqifka uu xildhibaan kasta ka qaato sharciyada iyo go’aannada la horgeeyo Baarlamaanka.
Dhanka kale, si nidaamkani u noqdo mid lagu kalsoonaan karo, waxaa muhiim ah in la helo qalab tayo leh, shaqaale farsamo oo tababaran, nidaam kaydin xogeed oo ammaan ah iyo hannaan kale oo lagu sii wadi karo shaqada haddii cilad farsamo dhacdo.
Rakibidda nidaamka codbixinta elektaroonigga ah ayaa la filayaa inay wax ka beddesho qaabka ay xildhibaannadu uga qeyb qaataan kulamada, sida loo xaqiijiyo xaadirinta iyo habka loo diiwaangeliyo go’aannada Baarlamaanka.
Si kastaba ha ahaatee, weli waxaa muhiim ah in la helo faahfaahin dheeraad ah oo ku saabsan waqtiga rasmiga ah ee nidaamka la hawlgelinayo, in labada Aqal lagu wada rakibayo iyo in kale, iyo habraacyada lagu xaqiijinayo in codka xildhibaan kasta si sax ah loo diiwaangeliyo.
Haddii si hufan loo hirgeliyo, nidaamkani wuxuu fududeyn karaa shaqada Baarlamaanka, wuxuuna yareyn karaa murannada la xiriira tirinta codadka iyo kooramka, isaga oo sidoo kale siinaya warbaahinta iyo shacabka fursad ay si wanaagsan ula socdaan howlaha hay’adda ugu sarreysa ee sharci-dejinta dalka.
