Mas’uuliyiinta Hindiya ayaa waddooyin iyo mashaariic horumarineed awgood sheegay iney burburin ka wadaan qaar ka mid ah goobaha ay Muslimiintu ku cibaadeystaan, tallaabooyinkaas oo dib u soo nooleeyay doodda ku saabsan sida dowladda iyo maamullada gobolladu ula dhaqmaan bulshada Muslimiinta ah ee dalka.
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu dambeeyay ayaa ka dhacay magaalada Ujjain ee gobolka Madhya Pradesh, halkaas oo maamulka degmada uu 1-dii Sebtembar bilaabay inuu qayb ka mid ah burburiyo Medina Masjid, oo la sheegay inay jirtay muddo u dhaxaysa 100 iyo 150 sano.
Maamulka degmada ayaa sheegay in qayb ka mid ah masaajidku ku taallay aagga loo qorsheeyay ballaarinta waddada KD Gate, isla markaana tallaabada lagu fuliyay iyadoo lala kaashanayo dhinacyada ay khuseyso.
Intii hawlgalku socday, waxaa goobta la geeyay cagaf-cagafyo iyo ciidamo boolis ah. Wararka gudaha ayaa sheegay in qaar ka mid ah Muslimiinta deegaanka ay ka hor yimaadeen tallaabada, taasoo keentay muran iyo hadallo kulul oo dhex maray bulshada iyo booliska.
Sidoo kale, Jamiatul Quraish Qassaban Masjid, oo ku taalla isla waddada KD Road, ayaa iyadana qayb ka mid ah laga dumiyay intii uu socday hawlgalku.
Mas’uuliyiinta magaalada ayaa ku adkeysanaya in hawlgalladaasi ay qayb ka yihiin qorshaha ballaarinta waddooyinka iyo hagaajinta kaabayaasha magaalada, gaar ahaan diyaar-garowga munaasabadda weyn ee Simhastha Mela 2028.
Dhacdada Ujjain ma ahan kiiskii ugu horreeyay ee sanadkan. Warbixinno la daabacay bilihii la soo dhaafay ayaa sheegay in in ka badan 23 masaajid, madraso, goobaha salaadda Ciidda iyo daarood lagu burburiyay qaybo ka mid ah Hindiya muddo ku dhow 45 maalmood.
Mas’uuliyiinta maxalliga ah ayaa inta badan ku sababeeyay tallaabooyinkan in dhismayaashu ku yaallaan dhul dowladeed, ay yihiin dhismayaal aan haysan oggolaansho ama ay hor istaagayaan mashaariic waddooyin iyo dib-u-habeyn magaalo.
Gobollada ay tallaabooyinkan ka dhaceen waxaa ku jira kuwo ay maamulaan xisbiga Bharatiya Janata Party (BJP), oo uu hoggaamiyo Ra’iisul Wasaare Narendra Modi.
Tusaale ahaan, bishii Luulyo waxaa gobolka Uttar Pradesh laga soo sheegay burburinta shan masaajid oo maamulka uu sheegay inay qayb ka yihiin olole lagu ciribtirayo dhismayaasha aan sharciyeysneyn.
Ururrada Muslimiinta iyo qaar ka mid ah hay’adaha xuquuqda aadanaha ayaa sheegay in isticmaalka cagaf-cagafyada lagu dumiyo guryaha, goobaha ganacsiga iyo goobaha cibaadada Muslimiinta uu noqday arrin soo noqnoqota.
Dhaleeceeyayaasha dowladda ayaa ku doodaya in sharciyada dhismaha iyo dhulka mararka qaar si aan sinnayn loogu adeegsado goobaha Muslimiinta, iyagoo ku eedeeya maamullada qaar inay adeegsanayaan waxa loo yaqaan “bulldozer politics”.
Hay’adda Amnesty International ayaa horey u cambaareysay burburinta hantida Muslimiinta ee Hindiya, iyadoo ku doodday in cagaf-cagafyadu loo adeegsaday tallaabooyin ciqaabeed oo aan loo marin habraacyo sharci oo ku filan.
Dhinaca kale, dowladda iyo maamullada gobollada ayaa diiday eedeymaha ah in burburintu tahay olole lagu beegsanayo Muslimiinta, iyagoo ku adkeysanaya in tallaabooyinka lagu saleeyo sharciyada dhismaha, dhulka iyo qorsheynta magaalooyinka.
Muranka ayaa gaaray maxkamadaha Hindiya. Bishii July 2026, Maxkamadda Sare ee Hindiya ayaa si ku-meel-gaar ah u hakisay burburin lagu waday masaajiddo, madaraso, daarood iyo guryo ku yaalla gobollada xuduudaha Rajasthan, iyadoo dadka ay arrintu saameysay loo oggolaaday inay dacwaddooda u gudbiyaan Maxkamadda Sare ee Rajasthan.
Tallaabada maxkamaddu waxay muujisay in arrinta burburinta dhismayaasha lagu muransan yahay ay leedahay dhinac sharci iyo mid xuquuqeed oo culus.
Hindiya waa dal ay ku nool yihiin in ka badan hal bilyan oo qof oo ay ku kala duwan yihiin diimo iyo dhaqammo badan. Muslimiintu waa bulshada laga tirada badan yahay ee ugu weyn dalka, waxaana muddooyinkii dambe sare u kacayay walaaca ku saabsan xuquuqdooda diimeed iyo siyaasadeed.
Dadka dhaleeceeya dowladda Narendra Modi waxay ku doodaan in siyaasadaha xisbiga BJP ay dhiirrigeliyeen jawi sii kordhinaya cadaadiska lagu hayo Muslimiinta.
Dowladda Hindiya, dhankeeda, waxay sheegtaa in eedeymaha noocaas ah ay yihiin kuwo siyaasadaysan, ayna muhiim tahay in la kala saaro tallaabooyinka sharci fulinta iyo eedeymaha takoorka diimeed.
Dhacdadii ugu dambeysay ee Ujjain ayaa haddana sare u qaaday dooddaas, iyadoo muuqaalada cagaf-cagafyada oo burburinaya qaybo ka mid ah masaajidda iyo ciidamada booliska oo goobta lagu daabulay ay si weyn ugu faafeen baraha bulshada.
Xaaladda ayaa sidaas darteed noqotay arrin isku xiraysa horumarinta magaalooyinka, ilaalinta dhulka dowladeed, sharciyada dhismaha iyo xuquuqda diimeed, iyadoo Muslimiintu dalbanayaan in tallaabo kasta oo lagu qaadayo goobaha cibaadada loo maro hannaan sharci oo cad, isla markaana aan koox diimeed si gaar ah loogu bartilmaameedsan.
Doodda ku saabsan burburinta masaajidda ayaa la filayaa inay sii socoto, gaar ahaan iyadoo maxkamadaha iyo hay’adaha bulshada ay cadaadis saarayaan maamullada si loo hubiyo in sharciyada dhismaha si siman loogu dabaqo dhammaan muwaadiniinta, iyadoon loo eegin diintooda.
