HH: Vitamin D waa nafaqo aad muhiim ugu ah jidhka bini’aadamka, inkastoo dad badan aysan si buuxda u fahmin doorkiisa. Marka hore, waxa uu kaalin weyn ka qaataa xakamaynta kaalshiyamka iyo fosfooraska ee jidhka, kuwaas oo ah walxo lagama maarmaan u ah dhismaha iyo adkaynta lafaha iyo ilkaha. Haddii vitamin D uu ku filan yahay jidhka, kaalshiyamka cuntada laga helo si fiican ayaa loo nuugaa, taasoo ka dhigaysa lafaha kuwo adag oo caafimaad qaba. Haddii uu yaraado, xitaa haddii aad cunto kaalshiyam badan, jidhku si fiican uma isticmaali karo.
Marka laga soo tago lafaha, vitamin D waxa kale oo uu door ka ciyaaraa murqaha. Dadka uu ku yar yahay badanaa waxay dareemaan murqo daciif ah ama xanuun, mararka qaarna xitaa way dhibtoon karaan marka ay socdaan ama istaagaan muddo dheer. Waxa kale oo uu muhiim u yahay difaaca jirka, isagoo ka caawinaya jidhka inuu iska difaaco caabuqyada iyo cudurrada kala duwan. Qaar ka mid ah cilmi-baarisyadu waxay muujinayaan in heerarka wanaagsan ee vitamin D ay hoos u dhigaan khatarta cudurro qaarkood.
Marka laga hadlayo inta la qaato, dadka waaweyn badankood waxay u baahan yihiin qiyaas u dhaxaysa 600 ilaa 800 IU maalintii si ay u daboolaan baahida aasaasiga ah. Si kastaba, dadka ku nool meelaha qorraxdu ku yar tahay, sida dalalka waqooyiga, ama dadka aan qorraxda si joogto ah u helin, waxaa mararka qaar lagula talin karaa inay qaataan qiyaas ka badan, sida 1000 ilaa 2000 IU maalintii. Waxaa muhiim ah in la ogaado in jirku leeyahay xad uu u dulqaadan karo, waxaana guud ahaan loo arkaa in 4000 IU maalintii ay tahay xadka ugu sarreeya ee badbaado leh haddii aan dhakhtar si gaar ah u qorin qiyaas ka badan.
Haddii qofku si joogto ah u qaato vitamin D ka badan inta jidhku u baahan yahay, gaar ahaan muddo bilo ama sano ah, waxaa dhici karta in uu jidhku ku bato. Tani waxay keentaa xaalad uu dhiigga ku bato kaalshiyamka, taas oo dhibaatooyin kala duwan sababi karta. Calaamadaha ugu horreeya waxaa ka mid noqon kara lalabbo, matag, harraad badan, iyo kaadi badan. Qofku sidoo kale wuxuu dareemi karaa madax xanuun, murqo daciifnimo, iyo wareer. Haddii xaaladdan ay sii socoto muddo dheer, waxay sababi kartaa in dhagaxyo ku samaysmaan kelyaha, kelyuhuna ay dhaawacmaan, xitaa waxay saameyn kartaa wadnaha iyo xididdada dhiigga.
Waxaa muhiim ah in la fahmo in badnaanta vitamin D inta badan aysan ka imaan qorraxda ama cuntada caadiga ah, balse ay ka timaado kabis la qaato oo xad-dhaaf ah. Jidhku wuxuu leeyahay hab uu ku xaddido inta vitamin D ee uu ka sameeyo qorraxda, sidaas darteed qorraxda lagama qaado heer sun ah.
Dhinaca kale, yaraanta vitamin D waa arrin aad u badan, gaar ahaan meelaha qorraxdu ku yar tahay. Dadka uu ku yar yahay waxay inta badan dareemaan daal joogto ah, lafaha oo xanuuna, iyo murqo daciif ah. Mararka qaar calaamaduhu ma muuqdaan si cad, taasoo ka dhigaysa in qofku uusan garan inuu yaraansho leeyahay ilaa baaritaan la sameeyo. Carruurta, yaraanta vitamin D waxay sababi kartaa cudur la yiraahdo rickets, kaas oo lafaha ka dhiga jilicsan oo qallooca.
Vitamin D waxaa laga heli karaa saddex ilood oo waaweyn. Isha ugu muhiimsan waa qorraxda, maadaama maqaarku si dabiici ah u soo saaro marka uu la kulmo iftiinka qorraxda. Waxaa sidoo kale laga helaa cuntooyin sida kalluunka dufanka leh (sida salmon iyo tuna), ukunta gaar ahaan jaallaha, iyo caanaha ama cuntooyinka kale ee lagu daro vitamin D. Si kastaba ha ahaatee, inta badan cuntada keliya ma dabooli karto baahida jidhka, taasoo keenta in dad badan ay u baahdaan kabis, gaar ahaan xilliyada jiilaalka.
Gebogabadii, vitamin D waa nafaqo muhiim ah oo saameyn weyn ku leh lafaha, murqaha, iyo difaaca jirka. Waxaa muhiim ah in la helo qiyaas ku filan si looga fogaado yaraantiisa, laakiin sidoo kale waa in laga taxaddaraa in aan la qaadan xad-dhaaf, gaar ahaan marka la isticmaalayo kabis muddo dheer. Haddii qofku ka shakiyo inuu leeyahay yaraansho ama uu qaadanayo qiyaas sare, waxaa habboon in la sameeyo baaritaan dhiig si loo ogaado heerka saxda ah ee jidhka ku jira.
Heemaal Health.