Waxaa sii xoogeysanaya tartanka loogu jiro xilka Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay, kaas oo uu dhammaadka sanadkan banneyn doono António Guterres, kaddib markii uu dhammaanayo muddo-xileedkiisii labaad ee shanta sano ahaa.
Guterres oo u dhashay dalka Portugal ayaa xilka hayay tan iyo 1-dii Janaayo 2017, waxaana muddo-xileedkiisa labaad uu ku eg yahay 31-ka December 2026. Xoghayaha Guud ee cusub ayaa xilka la wareegi doona 1-da Janaayo 2027, isaga oo hoggaamin doona hay’adda caalamiga ah muddo shan sano ah.
Tartanka xilkan ayaa waxaa ku loollamaya diblomaasiyiin iyo siyaasiyiin ka kala socda dalal iyo qaarado kala duwan, iyadoo dalalka xubnaha ka ah Qaramada Midoobay ay si dhow ula socdaan habka loo soo xulayo qofka beddeli doona Guterres.
Dowladda Turkiga ayaa si rasmi ah ugu dhawaaqday inay Feridun Hadi Sinirlioglu u soo magacaabayso xilka Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay.
Sinirlioglu oo hadda ah Xoghayaha Guud ee Ururka Iskaashiga iyo Amniga Yurub (OSCE), ayaa leh khibrad diblomaasiyadeed oo dheer, waxaana uu hore u soo noqday Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Turkiga iyo wakiilka joogtada ah ee dalkiisa u fadhiya Qaramada Midoobay.
Wakaaladda Wararka Faransiiska ee AFP ayaa sheegtay in magacaabistiisa lagu gudbiyay qoraal uu Madaxweyne Recep Tayyip Erdogan u diray guddoomiyeyaasha Golaha Guud iyo Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay, kaas oo ku taariikhaysnaa 30-kii Oktoobar 2026.
Magacaabista Sinirlioglu ayaa timid xilli geeddi-socodka doorashada Xoghayaha Guud uu wajahayo is-afgaranwaa, iyadoo codbixinno hordhac ah oo Golaha Ammaanka sameeyay aanay weli horseedin musharrax si buuxda loo isku raacay.
Ka hor magacaabista Turkiga, waxaa tartanka ku jiray dhowr musharrax oo ay soo magacaabeen dowladaha xubnaha ka ah Qaramada Midoobay. Waxaa ka mid ah:
Rafael Mariano Grossi – u dhashay Argentina, ahna Agaasimaha Guud ee Hay’adda Caalamiga ah ee Tamarta Nukliyeerka (IAEA).
Rebeca Grynspan – u dhalatay Costa Rica, horeyna u soo noqotay Madaxweyne-ku-xigeenka dalkaas.
María Fernanda Espinosa – u dhalatay Ecuador, horeyna u soo noqotay Wasiirka Arrimaha Dibadda iyo Guddoomiyaha Golaha Guud ee Qaramada Midoobay.
Carolyn Rodrigues Birkett – u dhalatay Guyana, ahna diblomaasi ka tirsan Qaramada Midoobay.
Ivonne A-Baki – diblomaasi u dhalatay Ecuador, waxaana xilkan u soo magacaabay dowladda Tonga.
Olara Otunnu – siyaasi iyo diblomaasi u dhashay Uganda.
Waxaa xusid mudan in Michelle Bachelet oo hore u soo noqotay Madaxweynaha Chile iyo Macky Sall oo ahaa Madaxweynihii hore ee Senegal ay markii hore tartanka ku jireen, balse magacyadooda markii dambe laga laabtay. Sidaas darteed, laguma tirin karo musharraxiinta weli ku jira tartanka.
Tartanka waxaa sidoo kale ka muuqda haween dhowr ah, kuwaas oo doonaya inay noqdaan haweeneydii ugu horreysay ee qabata xilka Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay tan iyo markii la aasaasay hay’adda sanadkii 1945.
Xulashada Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay waxay martaa habraac gaar ah oo ay door muhiim ah ku leeyihiin 15-ka xubnood ee Golaha Ammaanka.
Musharraxa doonaya inuu xilka qabto waa inuu marka hore taageero ka helo Golaha Ammaanka, kaas oo ka kooban 15 dal. Waxaa loo baahan yahay ugu yaraan sagaal cod oo taageero ah, hase yeeshee tiradaasi keliya kuma filna in musharraxa la doorto.
Shanta dal ee xubnaha joogtada ah ee Golaha Ammaanka ayaa leh awoodda diidmada qayaxan ee loo yaqaan Veto Power. Dalalkaasi waa Mareykanka, Shiinaha, Ruushka, Faransiiska iyo Britain. Mid kasta oo ka mid ah ayaa hor istaagi kara magacaabista musharrax haddii uu adeegsado awooddaas.
Marka Golaha Ammaanku isku raaco musharrax, magaca qofkaas ayaa loo gudbinayaa Golaha Guud ee Qaramada Midoobay, oo ka kooban 193 dal, si uu u ansixiyo magacaabistiisa.
Nidaamkan ayaa ka dhigaya in taageerada dalalka waaweyn ay door weyn ku leedahay tartanka, maadaama musharrax kasta uu u baahan yahay inuu helo codad ku filan isaga oo aan la kulmin diidmada mid ka mid ah shanta dal ee awoodda qayaxan leh.
Tartanka sanadkan ayaa ku soo beegmaya xilli Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ay ka dhex jiraan kala aragti duwanaansho ku saabsan arrimo badan oo caalami ah, sida dagaallada, amniga, khilaafaadka gobolka iyo doorka hay’adaha caalamiga ah.
Kala aragti duwanaanshahaasi wuxuu saameyn ku yeelan karaa go’aanka kama dambaysta ah, maadaama musharraxa la dooranayo uu u baahan yahay inuu helo taageero ballaaran oo aan ku koobnayn hal dhinac oo ka mid ah quwadaha waaweyn.
Dhanka kale, qofka xilka la wareegaya wuxuu wajihi doonaa caqabado ay ka mid yihiin dagaallada ka socda meelo kala duwan oo dunida ah, khilaafaadka siyaasadeed ee u dhexeeya dowladaha waaweyn, dhibaatooyinka bani’aadannimo iyo caqabadaha dhaqaale ee hay’adda Qaramada Midoobay.
Magacaabista Feridun Hadi Sinirlioglu ayaa tartanka ku soo kordhisay musharrax kale oo khibrad diblomaasiyadeed leh, iyadoo hadda la sugayo sida ay dowladaha xubnaha ka ah Golaha Ammaanka uga falceliyaan musharraxiinta kala duwan iyo in la heli karo qof ay shanta quwadood ee joogtada ahi isku raaci karaan.
Xusuusin: Liiska iyo xaaladda musharraxiinta waxaa lagu saxay xogta Qaramada Midoobay ee la heli karo 1-da November 2026; Michelle Bachelet iyo Macky Sall waa laga laabtay musharraxnimadooda, halka Turkigu si rasmi ah u soo magacaabay Feridun Sinirlioglu.
