Soomaaliya iyo 18 dal oo kale ayaa si wadajir ah u cambaareeyay go’aanka dowladda Colombia ay safaaraddeeda Israa’iil ugu wareejisay magaalada Qudus, iyaga oo ugu baaqay dowladda Bogotá inay dib uga laabato tallaabadaas oo ay ku tilmaameen mid ka hor imaanaysa qaraarrada Qaramada Midoobay iyo mabaadi’da sharciga caalamiga ah ee khuseeya xaaladda magaalada Qudus.
Dalalkan ayaa sheegay in tallaabo kasta oo lagu beddelayo xaaladda sharci iyo taariikheed ee Bariga Qudus, oo Israa’iil ay qabsatay dagaalkii 1967-kii, ay tahay mid aan sharciyad lahayn. Waxay sidoo kale carrabka ku adkeeyeen in xaaladda kama dambaysta ah ee magaalada lagu go’aamiyo hannaan siyaasadeed oo waafaqsan sharciga caalamiga ah, isla markaana la tixgeliyo xuquuqda shacabka Falastiin.
Cambaareyntan ayaa timid kaddib markii, sida lagu sheegay xogta la baahiyay, Colombia ay 14-kii Oktoobar 2026 xarigga ka jartay safaaraddeeda Qudus, xilli uu Israa’iil booqasho rasmi ah ku joogay wasiirka arrimaha dibadda Colombia, Omar Bula Escobar. Tallaabadan ayaa dib u soo cusboonaysiisay muranka caalamiga ah ee ku saabsan xaaladda Qudus iyo halka ay tahay in dalalka shisheeye ay safaaradahooda uga furaan Israa’iil.
Bayaan ay baahisay Wakaaladda Wararka Jabuuti ayaa lagu sheegay in wasiirrada arrimaha dibadda ee 19-ka dal ay si wadajir ah u diideen tallaabada Colombia, iyaga oo ku sababeeyay inay ka hor imanayso qaraarrada Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ee khuseeya Qudus.
Dalalka bayaanka saxiixay ayaa kala ah Soomaaliya, Jabuuti, Sacuudi Carabiya, Falastiin, Urdun, Indonesia, Pakistan, Turkiga, Aljeeriya, Suudaan, Suuriya, Cumaan, Qatar, Kuweyt, Lubnaan, Liibiya, Malaysia, Masar iyo Yemen.
Ka qaybgalka dalalkan ayaa muujinaya mowqifka ay wadaagaan ee ku aaddan in xaaladda Qudus aan lagu beddeli karin tallaabooyin ay qaadaan dhinacyo keli ahi. Dalalkan ayaa sidoo kale taageersan in la ilaaliyo xuquuqda shacabka Falastiin, oo ay ku jirto xaqa ay u leeyihiin inay yeeshaan dowlad madax-bannaan.
Wasiirrada arrimaha dibadda ee dalalkan ayaa bayaankooda ku saleeyay qaraarrada 476 iyo 478 ee Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay, kuwaas oo la ansixiyay sannadkii 1980-kii, isla markaana ka hadlay xaaladda sharci ee Qudus iyo tallaabooyinka Israa’iil ay ka qaadday magaalada.
Qaraarka tirsigiisu yahay 476 ayaa dib u xaqiijiyay mowqifka Golaha Ammaanka ee ah in tallaabooyinka Israa’iil ee lagu beddelayo dabeecadda iyo xaaladda magaalada Qudus ee la haysto aysan sharciyad lahayn. Qaraarka 478-na wuxuu diiday tallaabooyinkii Israa’iil ay ku doonaysay inay beddesho xaaladda magaalada, wuxuuna dalalka safaaradaha ku lahaa Qudus ugu baaqay inay safaaradahooda kala baxaan.
Sidaas darteed, dalalka bayaanka soo saaray ayaa qaba in u wareejinta safaarad Qudus ay ka dhigan tahay tallaabo siyaasadeed oo saamayn ku yeelan karta sida loo fasirayo xaaladda magaalada, gaar ahaan marka la eego muranka ku saabsan in Qudus loo aqoonsado caasimadda Israa’iil.
Si kastaba ha ahaatee, qaraarradan iyo mowqifyada diblomaasiyadeed ee ku salaysan waa in loo akhriyaa si waafaqsan qoraalkooda iyo xaaladda sharci ee ay ka hadlayaan. Muranka Qudus wuxuu weli ka mid yahay arrimaha ugu waaweyn ee aan xal kama dambays ah laga gaarin wada-hadallada Israa’iil iyo Falastiin.
Bariga Qudus ayaa udub dhexaad u ah khilaafka Israa’iil iyo Falastiin, maadaama Falastiiniyiintu ay u arkaan caasimadda dowladdooda mustaqbalka. Israa’iil, dhankeeda, waxay Qudus u aqoonsan tahay caasimaddeeda, inkasta oo xaaladda magaalada iyo qabsashada Bariga Qudus ay muran weyn ka taagan yihiin marka la eego sharciga caalamiga ah.
Bulshada caalamka inteeda badan waxay Bariga Qudus u aragtaa dhul la haysto, waxaana qaraarrada Qaramada Midoobay iyo mowqifyada hay’adaha caalamiga ahi door weyn ku leeyihiin doodda ku saabsan xaaladda magaalada.
Dalalka cambaareeyay go’aanka Colombia ayaa sheegay in tallaabo kasta oo lagu beddelayo xaaladda sharci iyo taariikheed ee Bariga Qudus ay tahay mid aan la aqbali karin. Waxay sidoo kale ku adkaysteen in shacabka Falastiin ay xaq u leeyihiin aayo-ka-tashigooda iyo inay helaan dowlad madax-bannaan oo caasimaddeedu tahay Bariga Qudus.
Bayaanka ay soo saareen 19-ka dal ayaa sidoo kale lagu sheegay in go’aanka Colombia uu wiiqi karo dadaallada caalamiga ah ee lagu doonayo in lagu gaaro nabad waarta oo caddaalad ku dhisan oo dhex marta Israa’iil iyo Falastiin.
Dalalkan ayaa taageeray xalka labada dowladood, kaas oo dhigaya in Israa’iil iyo Falastiin ay noqdaan laba dowladood oo madax-bannaan, kuna wada noolaada nabad iyo amni, iyadoo la tixgelinayo xuduudaha iyo arrimaha kale ee ay tahay in heshiis laga gaaro.
Arrimaha Qudus, xuduudaha, amniga, qaxootiga Falastiin iyo degsiimooyinka Israa’iil ayaa ka mid ah qodobbada ugu adag ee hortaagan heshiis kama dambays ah. Dalalka bayaanka soo saaray ayaa aaminsan in tallaabooyinka hal dhinac ahi ay sii adkayn karaan dadaallada diblomaasiyadeed ee lagu doonayo in lagu gaaro heshiis la aqbali karo.
U wareejinta safaarad Qudus ma aha oo keliya arrin la xiriirta goobta uu yaallo xafiis diblomaasiyadeed, balse waxay sidoo kale xambaarsan tahay macne siyaasadeed, maadaama ay la xiriirto aqoonsiga caasimadda Israa’iil iyo mowqifka laga qaadanayo xaaladda Falastiin.
Dalal dhowr ah ayaa hore safaaradahooda ugu wareejiyay Qudus, halka dalal kale ay safaaradahooda ku hayaan Tel Aviv ama nawaaxigeeda, iyaga oo tixgelinaya xaaladda sharci iyo siyaasadeed ee magaalada. Sidaas darteed, go’aanka Colombia iyo jawaabta ay bixiyeen 19-ka dal ayaa qayb ka ah khilaafka diblomaasiyadeed ee muddada dheer ka taagnaa xaaladda Qudus.
Cambaareynta ay Soomaaliya iyo dalalka kale muujiyeen ayaa ujeeddadeedu tahay in Colombia dib uga fiirsato go’aankeeda, isla markaana ay tallaabooyinkeeda diblomaasiyadeed waafajiso qaraarrada Qaramada Midoobay iyo dadaallada lagu raadinayo xal siyaasadeed oo ku saabsan arrinta Falastiin.
Ilaa inta laga gaarayo heshiis kama dambays ah oo lagu xallinayo xaaladda Qudus, magaalada ayaa sii ahaan doonta mid ka mid ah arrimaha ugu murugsan ee siyaasadda Bariga Dhexe iyo xiriirka caalamiga ah.
