Madaxweynaha Dowlad Goboleedka Puntland State of Somalia, Said Abdullahi Deni, ayaa maanta soo gaaray magaalada Mogadishu si uu uga qeyb galo shirar iyo wada-hadallo siyaasadeed oo la filayo inay maalmaha soo socda ka furmaan caasimadda Soomaaliya. Imaanshaha Madaxweyne Deni ayaa kusoo aadaya xilli dalka uu wajahayo xaalad siyaasadeed oo aad u xasaasi ah, gaar ahaan muranka ka taagan arrimaha doorashooyinka, dastuurka, iyo hannaanka maamulka xilliga kala-guurka.
Madaxweyne Deni oo kamid ah siyaasiyiinta hormuudka u ah Golaha Mustaqbalka Soomaaliya ayaa la filayaa inuu qeyb muhiim ah ka noqdo kulamo siyaasadeed oo u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo xubnaha mucaaradka. Wadahadalladan ayaa diiradda lagu saarayaa arrimo dhowr ah oo ay kamid yihiin nooca doorashada dalka, amniga guud, maamulka xilliga kala-guurka, iyo sidii looga bixi lahaa ismari-waaga siyaasadeed ee muddooyinkii dambe sii xoogeysanayay.
Warar laga helayo ilo siyaasadeed iyo diblomaasiyadeed ayaa sheegaya in kulamadan ay si dhow ula socdaan wakiillo ka socda beesha caalamka, iyadoo si gaar ah loo hadal hayo doorka dalalka reer Galbeedka ee taageera Soomaaliya.
Ilo xog ogaal ah ayaa tilmaamaya in safaaradaha Mareykanka iyo UK iyo qaar kamid ah dalalka Midowga Yurub ay dadaal ugu jiraan sidii dhinacyada isku haya siyaasadda Soomaaliya loogu qancin lahaa inay si rasmi ah ugu fariistaan miiska wada hadalka.
Beesha caalamka ayaa la sheegay inay ka walaacsan tahay in khilaafka siyaasadeed ee sii jiitamaya uu saameyn ku yeesho amniga dalka, dagaalka lagula jiro kooxda Al-Shabaab, iyo taageerada dhaqaale ee Soomaaliya hesho. Sidaas darteed, waxaa socda dadaallo diblomaasiyadeed oo lagu doonayo in lagu gaaro heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay kahor inta aysan xaaladdu sii adkaan.
Si kastaba ha ahaatee, Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa hore u beenisay wararka sheegaya in dowlado shisheeye, gaar ahaan Mareykanka, ay si toos ah u dhexdhexaadinayaan Dowladda Federaalka iyo Golaha Mustaqbalka Soomaaliya.
Mas’uuliyiin ka tirsan dowladda ayaa ku adkeystay in arrimaha siyaasadda Soomaaliya ay yihiin kuwo gudaha ah oo ay tahay in Soomaalidu ay iyagu xallistaan, iyagoo diiday sawirka muujinaya in shirarka siyaasadeed ay maamulayaan quwado shisheeye.
Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda Soomaaliya Ali Balcad ayaa maalmahan sheegay in dowladda Federaalka ay diyaar u tahay wada-hadal, balse aysan jirin shir si rasmi ah uga dhacaya safaarado shisheeye ama xarumo dibadeed oo ay martigelinayaan dowlado kale. Dowladda ayaa sidoo kale ku adkeysaneysa in wadahadallada lagu saleeyo gogoshii siyaasadeed ee uu horay ugu baaqay Madaxweyne Hassan Sheikh Mohamud.
Dhanka kale, xogaha laga helayo dhinacyada siyaasadda ayaa muujinaya in goobta ugu badan ee loo qorsheeyay shirarkan ay tahay xarun ay leedahay Nabad Sugida Somalia (NISA) oo ku taalla gudaha xerada Xalane. Xaruntan ayaa inta badan lagu qabtaa shirarka xasaasiga ah ee la xiriira amniga iyo siyaasadda, maadaama ay tahay goob si weyn loo ilaaliyo oo amnigeedu sarreeyo.
Imaanshaha Madaxweyne Deni ee Muqdisho ayaa loo arkaa mid si weyn u saameyn kara jihada wada-hadallada socda, maadaama uu kamid yahay siyaasiyiinta sida adag uga aragtida duwan dowladda Federaalka ee ku saabsan hannaanka doorashada iyo isbeddelladii dhowaan lagu sameeyay dastuurka. Puntland ayaa muddooyinkii dambe si cad uga soo horjeedday qorshaha dowladda Federaalka ee ku wajahan nidaamka “Qof iyo Cod”, iyadoo ku doodeysa in arrimahaasi u baahan yihiin heshiis qaran oo loo dhan yahay.
Kulamadan la filayo inay Muqdisho ka dhacaan ayaa waxaa si dhow isha ugu haya siyaasiyiinta, bulshada Soomaaliyeed, iyo saaxiibbada caalamka, maadaama natiijada kasoo baxda ay saameyn weyn ku yeelan karto mustaqbalka siyaasadeed ee Soomaaliya, xasiloonida dalka, iyo taageerada beesha caalamka ee dhinacyada amniga iyo dhaqaalaha.
