Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Xamse Cabdi Barre, ayaa hadal xasaasi ah ka jeediyay dowladda Isutagga Imaaraadka Carabta, isagoo sheegay in Imaaraadku uu kalsoonida iyo soo dhoweynta shacabka Soomaaliyeed ku kasbaday saddex arrimood oo uu kala sheegay magaca aasaasihii dalkaas, Sheekh Zaa’id Bin Suldaan Al Nahyaan, xirashada khamiiska iyo adeegsiga luuqadda Carabiga.
Ra’iisul Wasaaraha ayaa hadalkan ka sheegay munaasabad magaalada Muqdisho loogu qabtay kooxda fanka iyo suugaanta qaranka ee Waaberi, taas oo ku soo beegantay xilli uu meel sare gaaray khilaafka diblomaasiyadeed ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Imaaraadka Carabta, kaddib markii dowladda Federaalka Soomaaliya ay danjiraha Imaaraadka u qabatay muddo 72 saacadood ah inuu dalka kaga baxo.
Hadallada Xamse ayaa dhaliyay xiise siyaasadeed, maadaama uu si toos ah uga hadlay qaabkii Imaaraadku ku kasbaday kalsoonida bulshada Soomaaliyeed iyo xiriirkii taariikhiga ahaa ee labada dhinac, isagoo tilmaamay in xiriirkaas uu salka ku hayay xushmad, walaaltinimo iyo xiriir ganacsi oo soo jiray muddo dheer.
Ra’iisul Wasaare Xamse Cabdi Barre ayaa si gaar ah u xusay doorkii aasaasihii Imaaraadka Carabta, Sheekh Zaa’id Bin Suldaan Al Nahyaan, kaas oo uu ku tilmaamay hoggaamiye xikmad badan, isla markaana Soomaalida si wanaagsan u yaqaanay.
Xamse ayaa Sheekh Zaa’id ugu yeeray “Xaakim Al-Carab”, isagoo sheegay in jiilashii hore ee Soomaaliyeed ay xushmad iyo qadarin weyn u hayeen hoggaamiyahaas, maadaama uu xiriir wanaagsan oo walaaltinimo iyo ganacsi la lahaa Soomaalida xilli aysan Soomaaliya weli si rasmi ah u dhisan dowladnimadeeda.
Wuxuu sheegay in xiriirkii wanaagsan ee ka dhexeeyay Sheekh Zaa’id iyo bulshada Soomaaliyeed uu qayb weyn ka qaatay sida dowladda Imaaraadku markii dambe si fudud ugu dhex gashay bulshada, uguna kasbatay kalsoonida shacabka.
Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu hadalkiisa ku muujiyay in kalsoonidaas taariikhiga ah ay ahayd mid ka dhalatay xiriir muddo dheer soo jiray, balse ay dowladda Imaaraadku ka faa’iideysatay astaamo bulsho iyo dhaqan oo Soomaalidu si gaar ah u qadarin jirtay.
Qodobka kale ee uu Ra’iisul Wasaaruhu soo bandhigay ayaa ahaa xiriirkii dhaqaale iyo walaaltinimo ee ka dhexeeyay Soomaalida iyo Imaaraadka intii lagu jiray sannadihii 1970-meeyadii.
Xamse ayaa sheegay in xilligaas ay Soomaalidu lacag u ururin jireen Imaaraadka, taas oo uu tusaale uga dhigay sida ay shacabka Soomaaliyeed u jeclaayeen una taageeri jireen Sheekh Zaa’id iyo dowladdii uu aasaasay.
Hadalkan ayaa xambaarsan farriin taariikheed oo muujinaysa in xiriirka Soomaaliya iyo Imaaraadka uusan ku bilaaban heshiisyada dowladeed ee maanta jira, balse uu lahaa xididdo bulsho, dhaqan, ganacsi iyo walaaltinimo oo soo jiray muddo tobannaan sano ah.
Qaybta ugu hadal-heynta badan ee khudbadda Ra’iisul Wasaaraha ayaa ahayd markii uu ka hadlay khamiiska iyo luuqadda Carabiga, isagoo sheegay in labadaas arrimood ay door ku lahaayeen sida bulshada Soomaaliyeed u aragtay Imaaraadka.
Wuxuu yiri: “Waxay sidoo kale nagu khiyaaneeyeen khamiiska. Soomaalidu marka ay aragto qof khamiis xiran waxay u qaadataa inuu yahay qof diin leh. Sidoo kale waxay nagu khiyaaneeyeen luuqadda Carabiga.”
Hadalkaas ayaa muujinaya aragtida Ra’iisul Wasaaraha ee ah in Imaaraadku uu ka faa’iideystay isu ekaanshaha dhaqanka, diinta iyo luuqadda ee ka dhexeeya bulshada Soomaaliyeed iyo tan Imaaraadka si uu u helo kalsooni ballaaran.
Soomaalida iyo bulshooyinka Carabta waxaa ka dhexeeya xiriir diimeed, luuqadeed iyo dhaqan oo soo jiray qarniyo badan, iyadoo ganacsiga, waxbarashada diinta iyo xiriirka bulshada ay door weyn ku lahaayeen isu soo dhowaanshaha labada dhinac.
Khamiiska iyo afka Carabiga ayaa sidoo kale ka mid ah astaamaha ay qaybo badan oo bulshada Soomaaliyeed ka mid ahi ku muujiyaan aqoonsigooda diimeed iyo dhaqameed.
Hadallada Xamse Cabdi Barre ayaa imanaya xilli xiriirka Soomaaliya iyo Imaaraadka Carabta uu galay marxalad aad u xasaasi ah, kaddib markii dowladda Federaalka Soomaaliya ay qaadday tallaabooyin ka dhan ah joogitaanka diblomaasiyadeed ee Imaaraadka.
Dowladda Soomaaliya ayaa ku dhawaaqday in danjiraha Imaaraadka Carabta la siiyay 72 saacadood oo uu dalka kaga baxo, taasoo muujinaysa heerka uu gaarsiisan yahay khilaafka labada dowladood.
Xiisadda ayaa salka ku haysa khilaafaad la xiriira arrimaha madax-bannaanida Soomaaliya, xiriirka Imaaraadka iyo maamullada dalka, iyo doorka Abu Dhabi ee arrimaha siyaasadeed iyo amni ee Soomaaliya.
Dowladda Federaalka ayaa ku adkeysanaysa in xiriirka dibadda iyo heshiisyada caalamiga ah ay yihiin mas’uuliyad dastuuriga ah oo u taalla dowladda dhexe, isla markaana aan la aqbali karin tallaabooyin ay u aragto kuwo dhaawacaya midnimada iyo madax-bannaanida dalka.
Dhanka kale, Imaaraadka ayaa muddo dheer Soomaaliya ku lahaa dano dhaqaale, ganacsi, amni iyo kuwo istaraatiiji ah, isagoo ka qayb qaatay mashaariic kala duwan oo la xiriira dekedaha, gargaarka bani’aadannimo iyo taageerada hay’adaha amniga.
Khudbadda Xamse Cabdi Barre waxaa laga dheehan karaa laba farriimood oo siyaasadeed.
Midda koowaad waa inuu xukuumaddu kala saarayo xiriirkii taariikhiga ahaa ee shacabka Soomaaliyeed iyo Imaaraadka iyo siyaasadda dowladda Imaaraadka ee maanta, isagoo xusay xushmaddii ay Soomaalidu u haysay Sheekh Zaa’id.
Midda labaad ayaa ah in Ra’iisul Wasaaruhu doonayo inuu bulshada xusuusiyo in kalsoonida taariikhiga ah ee la siiyay Imaaraadka aysan ka dhignayn in la iska indho tiro tallaabo kasta oo maanta loo arko mid ka hor imaanaysa danaha qaranka Soomaaliya.
Arrintan ayaa sidoo kale muujinaysa sida khilaafka diblomaasiyadeed uu uga gudbay heerka xiriirka labada dowladood, una galay dood ku saabsan taariikhda, dhaqanka iyo kalsoonida bulshada.
Hadalka Ra’iisul Wasaare Xamse Cabdi Barre ayaa noqonaya mid ka mid ah hadallada siyaasadeed ee sida weyn u soo jiidan kara doodda bulshada Soomaaliyeed, maadaama uu taabtay xiriir taariikhi ah oo muddo dheer ka dhexeeyay labada shacab, xilli ay labada dowladood ku jiraan khilaaf diblomaasiyadeed oo culus.
