Qaramada Midoobay ayaa Soomaaliya ka bilowday habraac ganacsi oo lagu iibinayo ama lagu xaraashayo qaar ka mid ah qalabka iyo agabka ay hay’addu ku leedahay dalka, iyadoo bogga rasmiga ah ee wax-iibsiga Qaramada Midoobay lagu daabacay ogeysiis loogu magac-daray “Commercial Sale of UN Items in Somalia.”
Ogeysiiskan ayaa muujinaya in Qaramada Midoobay ay raadineyso shirkado ama xaraashleyaal maxalli ah oo awood u leh inay ka qeybqaataan habraaca iibinta agabyo kala duwan oo ay hay’addu ku leedahay Soomaaliya.
Tallaabadan ayaa soo jiidatay indhaha bulshada iyo dhinacyada siyaasadda, maadaama ay ku soo beegmayso xilli uu isbeddel ku socdo qaabka ay Qaramada Midoobay iyo hay’adaha kale ee caalamiga ah uga howlgalaan Soomaaliya, iyadoo Dowladda Federaalka Soomaaliya ay muddooyinkii dambe xoogga saartay in hay’adaha dowladda ay si tartiib ah ula wareegaan mas’uuliyado horay loogu tiirsanaa taageerada iyo joogitaanka caalamiga ah.
Sida lagu sheegay ogeysiiska ganacsi ee Qaramada Midoobay, waxaa jira agabyo kala duwan oo loo diyaarinayo iib ama xaraash, kuwaas oo ay ka mid yihiin:
1-Gaadiid iyo qalab la xiriira gaadiidka
2-Qalabka iyo alaabta xafiisyada
3-Qalabka dhismaha iyo dayactirka
4-Qalab caafimaad
5-Koronto-dhaliyeyaal iyo qalabka korontada
6-Agabyo farsamo iyo qalab kale oo kala duwan
Agabkan ayaa noqon kara kuwo aan loo baahnayn ama aan qayb ka ahayn qorshaha cusub ee hawlgalka hay’adaha Qaramada Midoobay, taas oo ka dhigaysa iibintooda hab maamul iyo ganacsi oo caadi ahaan loo adeegsado marka hay’addu dib u habeyn ku sameyneyso hantideeda iyo howlaheeda.
Ogeysiiska ayaa sidoo kale muujinaya in Qaramada Midoobay ay danaynayso helitaanka shirkado ama xaraashleyaal gudaha Soomaaliya ah oo ka shaqeyn kara iibinta agabka.
Arrintan ayaa muhiim u noqon karta ganacsatada Soomaaliyeed ee ku shaqeeya xaraashyada, iibinta hantida, gaadiidka iyo qalabka kala duwan, maadaama ay heli karaan fursad ay kaga qeybqaataan habraac ganacsi oo ay waddo hay’ad caalami ah.
Si kastaba, shuruudaha, habka qiimeynta, goobaha lagu iibinayo agabka iyo cidda ugu dambeyn iibsan karta ayaa ku xirnaan doona shuruudaha rasmiga ah ee Qaramada Midoobay iyo habraacyada ay dejisay hay’addu.
Xaraashka qalabka Qaramada Midoobay ayaa si weyn looga hadli karaa iyadoo lala xiriirinayo isbeddellada ka socda Soomaaliya, balse xaraashka qalabku keligiis ma caddeynayo in Qaramada Midoobay gebi ahaanba dalka ka baxayso ama ay qorsheyneyso inay si buuxda uga baxdo Soomaaliya.
Hay’adaha caalamiga ah ayaa mararka qaar iibiya ama meesha ka saara qalab iyo hanti aan loo baahnayn sababo la xiriira dib-u-habeyn, beddelidda xarumaha, dhimista kharashaadka, wareejinta howlaha ama dhammaadka mashruuc gaar ah.
Sidaas darteed, waxaa muhiim ah in la kala saaro iibinta hanti gaar ah iyo go’aan siyaasadeed oo lagu soo afjarayo joogitaanka Qaramada Midoobay ee Soomaaliya.
Ogeysiiska ganacsi ee hadda la arkay si toos ah uma sheegayo in dhammaan agabka la iibinayo uu ka yimid hal xafiis oo Qaramada Midoobay leedahay, mana caddeynayo in iibintu tahay tallaabo lagu xirayo dhammaan hawlgallada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya.
Si kastaba ha ahaatee, xaraashkan wuxuu ku soo beegmayaa xilli Soomaaliya iyo Qaramada Midoobay ay ku jiraan marxalad isbeddel ah.
Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa muddooyinkii dambe xoogga saartay in dalka uu si weyn ula wareego mas’uuliyadaha la xiriira amniga, maamulka, siyaasadda iyo horumarinta hay’adaha dowladda, iyadoo la doonayo in Soomaaliya ay si buuxda ugu tiirsanaato awooddeeda gudaha.
Sidoo kale, isbeddellada ku yimid howlgalada caalamiga ah ee Soomaaliya ayaa qayb ka ah qorshe ballaaran oo lagu doonayo in mas’uuliyado badan si tartiib tartiib ah loogu wareejiyo hay’adaha Soomaaliyeed.
Arrintan ayaa ka dhigan in hay’adaha caalamiga ah ay dib u qiimeyn ku sameyn karaan baaxadda, goobaha iyo nooca howlaha ay Soomaaliya ka fulinayaan.
Haddii dib-u-habeynta joogitaanka Qaramada Midoobay ay sii socoto, Soomaaliya waxay wajihi kartaa marxalad cusub oo mas’uuliyadda howlaha dowladda ay si weyn ugu soo wareegayso hay’adaha gudaha.
Dhinaca wanaagsan, arrintani waxay xoojin kartaa madax-bannaanida hay’adaha Soomaaliya, awoodda dowladda iyo kalsoonida lagu qabo hay’adaha gudaha.
Laakiin dhinaca kale, hay’adaha Qaramada Midoobay waxay Soomaaliya ka taageeraan dhinacyo badan oo ay ka mid yihiin arrimaha bani’aadantinimada, horumarinta, dib-u-dhiska hay’adaha, siyaasadda iyo taageerada dhinacyada kala duwan ee dowladda.
Sidaas darteed, haddii joogitaanka caalamiga ah la dhimayo, waxaa muhiim noqon doonta in hay’adaha Soomaaliyeed ay awood u yeeshaan inay si buuxda u daboolaan baahiyaha ka dhasha isbeddelkaas.
Xaraashka hadda la shaaciyey waxaa suuragal ah in loo arko qeyb ka mid ah dib-u-habeyn maamul iyo hantiyeed oo ay Qaramada Midoobay ka sameyneyso howlgaladeeda Soomaaliya.
Marka hay’ad caalami ah ay yareyso ama beddesho howlgal gaar ah, waxaa caadi ahaan soo baxa hanti, gaadiid, qalab xafiiseed iyo agab kale oo aan loo baahnayn in lagu sii hayo goobihii hore.
Haddaba, iibinta agabkan waxay muujin kartaa in qaybo ka mid ah howlaha ama xarumaha ay Qaramada Midoobay ku lahayd Soomaaliya ay marayaan dib-u-habeyn.
Si kastaba, ma jirto caddeyn ku filan oo laga soo saari karo ogeysiiskan oo keliya oo lagu oran karo Qaramada Midoobay waxay gebi ahaanba ka baxayso Soomaaliya.
Waxaa la filayaa in habraaca ganacsi uu sii socdo iyadoo la raacayo shuruudaha iyo nidaamka wax-iibsiga Qaramada Midoobay.
Dadka daneynaya iibka agabka, gaar ahaan shirkadaha iyo xaraashleyaasha gudaha, ayaa u baahan inay raacaan shuruudaha rasmiga ah ee lagu qeexay ogeysiiska si ay u ogaadaan habka codsiga, shuruudaha ka qeybgalka iyo nooca agabka la iibinayo.
Dhanka kale, indhaha ayaa lagu hayaa haddii tallaabadan ay noqon doonto mid ka mid ah tallaabooyin isdaba-joog ah oo muujinaya hoos u dhac ama dib-u-qaabeyn ku timid joogitaanka Qaramada Midoobay ee Soomaaliya, ama haddii ay tahay oo keliya iibinta hanti aan hadda loo baahnayn.
Xaraashka Qaramada Midoobay ee qalabka iyo agabka ay ku leedahay Soomaaliya waa horumar mudan in si dhow loo fahmo, gaar ahaan marka lagu eego isbeddellada ka socda xiriirka Soomaaliya iyo hay’adaha caalamiga ah.
Hase yeeshee, waxaa muhiim ah in aan laga dhigin xaraashka qalabka caddeyn toos ah oo muujinaysa in Qaramada Midoobay ay Soomaaliya ka baxeyso.
Waxa si cad loo xaqiijin karo ayaa ah in Qaramada Midoobay ay bilowday habraac ganacsi oo ku saabsan iibinta qaar ka mid ah agabkeeda Soomaaliya, halka macnaha siyaasadeed ee tallaabadaas iyo xiriirka ay la leedahay dib-u-habeynta joogitaanka hay’adaha caalamiga ah ay u baahan yihiin in lagu qiimeeyo macluumaad dheeraad ah iyo ogeysiisyo rasmi ah oo ka soo baxa Qaramada Midoobay.
