Qiimeyn cusub oo ay sameeyeen hay’adaha sirdoonka Mareykanka ayaa muujinaysa in Iiraan ay si weyn uga kalsooni badan tahay sidii hore awooddeeda militari, kaddib bilo badan oo dagaal iyo iska horimaadyo ay la gashay Mareykanka.
Sida uu wargeyska The New York Times soo weriyey, qiimeyntan ayaa tilmaamaysa in hoggaanka Iiraan uu aaminsan yahay inuu si wanaagsan u fahmay awoodda militari ee Mareykanka, meelaha uu Mareykanku awoodda ku leeyahay iyo xadka uu gaarsiisan yahay cadaadiska Washington.
Warbixinnada laga helayo qiimeynta ayaa sidoo kale sheegaya in Iiraan ay weli haysato awood ay ku sii waddo dagaalka, gaar ahaan gantaallada iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, inkastoo ay la kulantay weerarro culus iyo cadaadis dhaqaale.
Mid ka mid ah qodobada ugu muhiimsan ee qiimeynta sirdoonka ayaa ah in Iiraan aysan u muuqan xilligan inay dareemayso cadaadis ku qasbaya inay si degdeg ah ugu laabato miiska wada-xaajoodka.
Tehran ayaa u muuqata inay rumeysan tahay in dagaalka muddada dheer uu siin karo fursad ay ku isticmaasho awooddeeda gantaallada, diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo xeeladaha dagaalka badda si ay cadaadis ugu saarto Mareykanka iyo xulafadiisa.
Tani waxay ka dhigan tahay in inkastoo Mareykanku leeyahay awood militari oo aad uga sarreysa tan Iiraan marka laga eego diyaaradaha dagaalka, maraakiibta iyo tiknoolajiyadda, haddana Iiraan ay leedahay awoodo aan toos ahayn oo ay ku kordhin karto kharashka dagaalka.
Arrinta ugu weyn ee Iiraan ku haysato cadaadiska Mareykanka ayaa ah Marin-biyoodka Hormuz, oo ah marin muhiim ah oo isku xira Gacanka Faaris iyo Gacanka Cumaan.
Iiraan waxay awood u leedahay inay khalkhal geliso isu-socodka maraakiibta ganacsiga ee mara halkaas, taas oo si toos ah u saameyn karta suuqa shidaalka iyo dhaqaalaha caalamka.
Xitaa haddii Iiraan aysan gebi ahaanba xirmin marin-biyoodka, khatarta weerarrada, miinooyinka badda iyo gantaallada ayaa kordhin karta qiimaha caymiska iyo kharashka maraakiibta, taas oo hoos u dhigi karta isu-socodka ganacsiga. Warbixinno cusub ayaa muujinaya in maraakiibta ganacsiga ay weli wajahaan khataro, iyadoo Mareykanku isku dayayo inuu dib u soo celiyo amniga marin-biyoodka.
Qiimeynta Mareykanka ayaa u muuqata inay tilmaamayso in Tehran aysan hadda arkin sabab weyn oo ku qasbeysa inay aqbasho heshiis ay u aragto inuu yahay tanaasul.
Iiraan waxay u muuqan kartaa inay aaminsan tahay in dagaal sii socda uu Mareykanka ku kordhin karo kharashka dhaqaale iyo siyaasadeed, gaar ahaan haddii qiimaha shidaalka uu sare u sii kaco, isu-socodka ganacsiguna uu sii xumaado.
Dhanka kale, Mareykanku wuxuu isku dayayaa inuu yareeyo awoodda Iiraan ee ay ku carqaladeyn karto Hormuz. Warbixin Reuters soo saartay maanta ayaa sheegtay in Washington ay si weyn u kordhisay cadaadiska dhaqaale iyo kan badeed, taas oo hoos u dhigtay awoodda Tehran ee ay ku saameyn karto marin-biyoodka, inkastoo hoggaanka Iiraan uu weli u arko hanjabaadda Hormuz inay tahay aalad istiraatiiji ah.
Qodobka ugu xasaasisan ee qiimeynta ayaa ah suurtagalnimada ah in Iiraan ay isku daydo inay dagaalka sii dheereyso ilaa doorashada dhexe ee Mareykanka (midterm elections).
Doorashooyinkaas ayaa muhiim u ah Madaxweyne Donald Trump iyo xisbigiisa Jamhuuriga, maadaama xisbiga uu doonayo inuu ilaashado ama xoojiyo aqlabiyadda Congress-ka.
Haddii dagaalku sii dheeraado, Iiraan waxay rajayn kartaa in saddex arrimood ay cadaadis ku abuuraan maamulka Trump:
1-Qiimaha shidaalka oo sare u kaca, taas oo saameyn karta nolosha iyo dhaqaalaha shacabka Mareykanka.
2-Kharashka iyo khasaaraha dagaalka, gaar ahaan haddii ciidamo Mareykan ah ay sii joogaan Bariga Dhexe.
3-Hoos u dhaca taageerada shacabka Mareykanka, haddii dadku u arkaan dagaalka mid aan lahayn natiijo cad.
Warbixinno cusub ayaa muujinaya in maamulka Trump uu durba wajahayo caqabado siyaasadeed oo la xiriira dagaalka, iyadoo doorashada dhexe ay soo dhowaanayso.
Inkasta oo qiimeynta sirdoonka ay tilmaamayso kalsooni sii kordheysa oo Tehran ah, haddana taasi macnaheedu ma aha in Iiraan aysan waxyeello ka soo gaarin dagaalka.
Dalka ayaa wajahaya cadaadis dhaqaale oo xooggan, gaar ahaan xannibaadaha dhoofinta shidaalka, cunaqabateynta Mareykanka iyo carqalad ku timid ganacsiga.
Reuters ayaa maanta werisay in dhaqaalaha Iiraan uu wajahayo xaalad aad u adag, iyadoo xannibaadaha iyo dhibaatooyinka dhoofinta shidaalka ay sii kordhinayaan culayska saaran dowladda.
Sidaas darteed, dagaalku wuxuu labada dhinac gelinayaa xaalad adag: Mareykanku wuxuu leeyahay awood militari oo aad u weyn, halka Iiraan ay leedahay awood ay ku kordhin karto kharashka dagaalka oo ay ku carqaladeyn karto danaha Mareykanka iyo dhaqaalaha caalamka.
Haddii qiimeynta sirdoonka Mareykanka ay sax noqoto, dagaalka ayaa laga yaabaa inuu galo marxalad ka sii dheer oo ay labada dhinac isku dayayaan inay midba midka kale ku qasbo tanaasul.
Iiraan waxay isku dayi kartaa inay ka faa’iideysato waqtiga, iyadoo adeegsanaysa gantaallo, diyaarado aan duuliye lahayn iyo awooddeeda ay ku saameyn karto maraakiibta mara Hormuz.
Mareykanka, dhankiisa, wuxuu sii wadi karaa cadaadiska dhaqaale iyo hawlgallada militari ee lagu doonayo in lagu yareeyo awoodda Iiraan ee weerarrada iyo carqaladeynta maraakiibta.
Xitaa haddii dagaalka uu sii socdo, labada dhinac waxay weli yeelan karaan dan ay ugu dambeyn ugu laabtaan wada-xaajood, maadaama dagaal muddo dheer socda uu labada dalba ku yeelan karo kharash militari, dhaqaale iyo siyaasadeed.
Sidaa darteed, qiimeynta cusub waxay muujinaysaa in dagaalka Iiraan iyo Mareykanka uusan weli gaarin meel ay Tehran u aragto inay qasab tahay inay tanaasul sameyso. Taas beddelkeeda, Iiraan waxay u muuqataa inay rumeysan tahay inay weli leedahay awood ay dagaalka ku sii waddo, iyadoo isku dayaysa inay cadaadis ku saarto Washington ka hor inta aan la gaarin doorashada dhexe ee Mareykanka.
