Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi, ayaa sheegay in ciidamada dowladda ay xireen sarkaal ka tirsan ciidamada Soomaaliya, kaas oo lagu eedeeyay inuu tacaddi u geystay maxbuus lagu sheegay inuu ka tirsanaa kooxda Al-Shabaab.
Wasiirka ayaa sheegay in tallaabada lagu xiray sarkaalka ay timid kaddib markii baraha bulshada lagu faafiyay muuqaal muujinaya falka lagu eedeeyay, isagoo tilmaamay in sarkaalka la qabtay saacado yar kaddib markii muuqaalkaasi soo baxay.
Fiqi ayaa sheegay in sarkaalka loo gudbin doono maxkamad, si loo baaro eedeymaha loo jeediyay, loona qaado tallaabada sharciga ah ee ku habboon haddii lagu helo dambiga.
“Maadaama muuqaalka uu soo galay baraha bulshada, saacado kaddib waa la soo qabtay, maxkamaddana waan geynaynaa,” ayuu yiri Wasiir Fiqi.
Wasiirka Gaashaandhigga ayaa caddeeyay in dowladda Soomaaliya ay aqbashay in xubnaha Al-Shabaab ee hubeysan ama lagu qabto dagaallada loo maro nidaamka sharciga, balse aan ciidamada loo oggolayn inay maxaabiista jirdilaan ama u geystaan falal wax u dhimaya karaamadooda iyo xuquuqdooda.
Wuxuu sheegay in dagaalka lagula jiro Al-Shabaab uusan meesha ka saarayn waajibaadka ciidamada ee ah inay dhowraan sharciga iyo xuquuqda aadanaha marka qof la qabto.
“Sida saxda ah, Shabaab oo xabbad wata, dadka dilaya oo dadkeenna dhibaateynaya, waxaan oggolnahay in sharciga hortiisa la keeno. Laakiin sharciga hortiisa in lagu ciqaabo ama lagu dhibaateeyo, ama wax karaamadiisa iyo xuquuqdiisa waxyeello u geysanaya loo geysto, taas ma oggolin,” ayuu yiri wasiirku.
Hadalkan ayaa muujinaya in dowladda ay dooneyso in ciidamada dowladda, xitaa marka ay la dagaallamayaan kooxaha hubeysan, ay u hoggaansamaan xeerarka iyo nidaamyada khuseeya maxaabiista iyo dadka lagu qabto goobaha dagaalka.
Wasiir Fiqi ayaa sidoo kale ka hadlay dadaallada dowladda ay sheegtay inay ku xoojinayso ilaalinta dadka rayidka ah xilliyada ay socdaan howlgallada milatari ee ka dhanka ah kooxaha hubeysan.
Wuxuu sheegay in ciidamada looga baahan yahay inay kala saaraan goobaha iyo dadka rayidka ah iyo meelaha dagaalladu ka socdaan, isla markaana ay dadaal dheeraad ah geliyaan sidii loo yareyn lahaa waxyeellada ka dhalan karta howlgalada.
Wasiirka ayaa tusaale u soo qaatay howlgallo dhowaan ka dhacay gobolka Shabeellaha Hoose, halkaas oo uu sheegay in waxyeello ay soo gaartay qaar ka mid ah beeraha.
Wuxuu tilmaamay in marka ciidamada ay howlgallo fulinayaan loo baahan yahay inay ilaaliyaan hantida shacabka, oo ay ku jiraan beeraha, guryaha iyo dhirta, isagoo xusay in ilaalinta nolosha dadka ay tahay mudnaanta koowaad.
“Waxaan ka hadlaynaa in dhirta la ilaaliyo, beeraha iyo hantida dadka la ilaaliyo, laakiin waxa intaas ka horreeya waa in insaanka la ilaaliyo,” ayuu yiri Wasiirka Gaashaandhigga.
Wasiirka ayaa sheegay in arrimaha la xiriira ilaalinta dadka rayidka ah xilliyada colaadaha ay iska kaashanayaan hay’adaha dowladda, ciidamada iyo hay’adaha caalamiga ah.
Sida uu sheegay, waxaa la sameeyay hannaan wada-shaqeyn ah oo looga gol leeyahay in la xoojiyo ilaalinta shacabka, gaar ahaan dadka ku nool deegaannada ay ka socdaan howlgallada milatari.
Hannaankaasi ayaa diiradda saaraya sidii ciidamada loogu wacyigelin lahaa waajibaadkooda ku aaddan ilaalinta dadka rayidka ah, hantidooda iyo dadka lagu qabto goobaha dagaallada.
Xiritaanka sarkaalka ayaa wasiirku u soo bandhigay tusaale muujinaya in dowladda aysan oggolayn in ciidamada ama saraakiisha loo adeegsado awood aan waafaqsanayn sharciga.
Haddii maxkamaddu ku hesho sarkaalka eedeymaha loo jeediyay, waxaa la filayaa in laga qaado tallaabo waafaqsan sharciga, halka baaritaanka maxkamadeed uu sidoo kale fursad siinayo dhinacyada ay khuseyso inay caddeeyaan waxa dhacay.
Arrintan ayaa kusoo beegmaysa xilli ciidamada dowladda Soomaaliya ay wadaan howlgallo milatari oo ballaaran oo ka dhan ah Al-Shabaab, kuwaas oo ka socda qaybo ka mid ah gobollada dalka.
Dowladda ayaa dhinaca kale wajahaysa baaqyo isa soo taraya oo ku aaddan in howlgallada ka dhanka ah kooxaha hubeysan lagu saleeyo ilaalinta shacabka iyo u hoggaansanaanta sharciga, si dagaalka lagula jiro Al-Shabaab uusan u keenin waxyeello dheeraad ah oo soo gaarta dadka aan dagaalka qaybta ka ahayn.
Wasiir Fiqi ayaa hadalkiisa ku celiyay in dowladda ay isku mar waddo laba arrimood oo muhiim ah: la-dagaallanka kooxaha hubeysan iyo ilaalinta xuquuqda aadanaha, iyadoo ciidamada laga doonayo inay gutaan waajibaadkooda amni iyagoo ilaalinaya nolosha, karaamada iyo hantida shacabka.
