Thursday, November 19, 2026

Maxay Somalia keligeed u Diiday Qaraar la hor keenay Golaha Guud ee QM?

by Heemaaln
5 minutes read
A+A-
Reset

Soomaaliya ayaa noqotay dalka keliya ee codka diidmada ah ka dhiibtay qaraar ay Guddiga Saddexaad ee Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ku ansixiyeen dadaallada caalamiga ah ee lagu doonayo in lagu joojiyo laguna ciribtiro dhammaan noocyada tacaddiyada loo geysto haweenka iyo gabdhaha.

Codbixintan oo dhacday Talaadadii 17-kii November 2026 ayaa muujisay kala duwanaanshaha mowqifyada dalalka xubnaha ka ah Qaramada Midoobay, iyadoo 175 dal ay taageereen qaraarka, Soomaaliya ay diidday, halka lix dal oo kale ay ka aamuseen.

Dalalka ka aamusay codbixinta ayaa kala ah Mareykanka, Ruushka, Argentina, Belarus, Burkina Faso iyo Cameroon.

Natiijadan ayaa Soomaaliya ka dhigtay dalka keliya ee si cad uga horyimid qaraarka, xilli inta badan dalalka caalamku ay taageereen tallaabooyinka lagu xoojinayo ilaalinta haweenka iyo gabdhaha, lagulana dagaallamayo tacaddiyada ka dhanka ah.

Qaraarka oo tirsigiisu yahay A/C.3/81/L.16/Rev.1 ayaa diiradda saaraya xoojinta dadaallada looga hortagayo dhammaan noocyada tacaddiyada loo geysto haweenka iyo gabdhaha, kuwaas oo ay ka mid yihiin dilalka, handadaadda, weerarrada, tacaddiyada qoyska dhexdiisa iyo kuwa ka dhaca goobaha internet-ka.

Waxa uu dalalka xubnaha ka ah Qaramada Midoobay ugu baaqayaa inay qaadaan tallaabooyin sharci, siyaasadeed iyo bulsho oo lagu xaqiijinayo badbaadada haweenka, laguna abuurayo jawi ay ku heli karaan xuquuqdooda iyo ilaalin ku filan.

Qaraarku wuxuu si gaar ah u xusay tacaddiyada ka dhaca baraha bulshada iyo aaladaha dhijitaalka ah, kuwaas oo sii kordhaya, isla markaana ay ka mid yihiin aflagaaddada, sumcad-dilka, faafinta hadallada nacaybka ah, daba-galka internet-ka iyo hanjabaadaha lagu beegsado haweenka.

Waxaa sidoo kale lagu boorriyay dowladaha inay sameeyaan sharciyo iyo siyaasado wax looga qabanayo tacaddiyada ka dhaca internet-ka, si haweenka iyo gabdhuhu ay uga badbaadaan weerarrada lagu waxyeelleeyo sharaftooda, amnigooda iyo noloshooda.

Inkasta oo qaraarka intiisa badan uu ku saabsan yahay ilaalinta haweenka iyo ka hortagga tacaddiyada, haddana waxaa jiray khilaaf xooggan oo dhexmaray dalalka ka qaybgalay doodda, kaas oo salka ku hayay erayo iyo qodobo la xiriira caafimaadka galmada iyo taranka, xuquuqda taranka iyo ilmo iska soo rididda.

Dalal qaarkood ayaa ka biyo diiday in qaraarka lagu daro ereyo ay u arkeen kuwo xambaarsan aragtiyo la xiriira arrimo ay tahay in dowlad walba goonideeda uga go’aansato iyadoo la tixgelinayo shuruucdeeda iyo nidaamkeeda bulsho.

Dooddaas ayaa keentay in dalal kala duwan ay soo jeediyaan wax-ka-beddello lagu doonayay in dib loo habeeyo luqadda qaraarka, hase yeeshee soo jeedimahaasi ma aysan beddelin natiijada ugu dambeysa ee codbixinta.

Waxaa sidoo kale jiray dalal doonayay in qaraarka lagu xiro mabda’a madaxbannaanida dowladaha, si loo adkeeyo in dal kasta uu xaq u leeyahay inuu dejiyo siyaasadaha iyo sharciyada ku habboon xaaladdiisa gudaha.

Soo jeedintaas ayaa la diiday, waxaana sagaal urur oo bulshada rayidka ah, oo ay ku jiraan Amnesty International iyo Human Rights Watch, ay horay uga digeen in wax-ka-beddelkaasi uu wiiqi karo nidaamka caalamiga ah ee ilaalinta xuquuqda aadanaha.

Sababta Somalia keligeed uga soo horjeesatay qaraarkan ayaa lag sheegay iney tahay labo qodob oo ku jiray kuwaasoo kala ahaa

Sharcigaan la hor keenay Golaha QM wuxuu dhigayaa inay jiraan in ka badan labo jinsi (Lab & Dhadig) Macnaha Nin iyo Naag wax aan ahayn oo loola jeedo dadka jinsigooda asalka ahaa bedelay ee LGBTQ loo yaqaan.

Kan labaad ee Somalia ku diiday qaraarka ayaa wuxuu ahaa inuu dhiira galinayay in ilmaha la iska soo xaaqi karo “abortion” arintaan ayaa ka ka hor imanaysay Diinteena Islamaka maadaama ay u ogol xaarayso faafinta Falalka Xumaanta ee wadamada Reer Galbeedka la dhiban yihiin.

Waxaa xusid mudan in Mareykanka iyo Ruushka, oo ka mid ah dalalka ugu saamaynta badan siyaasadda caalamiga ah, ay ka mid noqdeen lixda dal ee ka gaabsaday inay taageeraan ama diidaan qaraarka.

Mareykanka ayaa sharraxaad ka bixiyay mowqifkiisa, isagoo sheegay inuu taageersan yahay dadaallada lagu joojinayo tacaddiyada ka dhanka ah haweenka iyo gabdhaha, balse uu walaac ka qabo adeegsiga ereyada la xiriira caafimaadka galmada iyo taranka iyo ilmo iska soo rididda.

Wakiilka Mareykanka ayaa ku dooday inaysan jirin xuquuq caalami ah oo si gaar ah u aqoonsanaysa ilmo iska soo rididda, isagoo muujiyay in dowladuhu ay xaq u leeyihiin inay arrimahaas ku saleeyaan sharciyadooda.

Mowqifka Mareykanka ayaa muujinaya in taageerada dadaallada lagula dagaallamayo tacaddiyada haweenka aysan ka dhignayn in dhammaan dowladuhu isku aragti ka yihiin qodobada la xiriira caafimaadka taranka iyo arrimaha kale ee bulshada.

Dhanka kale, Ruushka ayaa isna ka mid noqday dalalka ka aamusay codbixinta, inkasta oo aan warbixinnada la helay si faahfaahsan loogu soo bandhigin sababta uu uga gaabsaday taageeridda qaraarka.

Qaraarkan ayaa ku soo beegmaya xilli ay Qaramada Midoobay ka digayso kororka dilalka iyo tacaddiyada loo geysto haweenka iyo gabdhaha meelo kala duwan oo dunida ah.

Warbixin uu xoghayaha guud ee Qaramada Midoobay, António Guterres, soo saaray bishii Agoosto ayaa lagu sheegay in ku dhowaad 50,000 oo haween iyo gabdho ah lagu dilay sannadkii 2024-kii gacanta lammaanayaashooda ama xubno kale oo qoysaskooda ka tirsan.

Tiradani waxay muujinaysaa halista ay haween badan kala kulmaan gudaha guryaha iyo xiriirrada qoyska, kuwaas oo ay ahayd inay ka helaan badbaado iyo daryeel.

Qaramada Midoobay ayaa sidoo kale ka digtay in tiknoolajiyadda casriga ah ay abuurtay qaabab cusub oo tacaddi ah, kuwaas oo ay ka mid yihiin basaasidda taleefannada, daba-galka goobta qofku joogo, adeegsiga barnaamijyada wax basaasa iyo hanjabaadaha lagu fuliyo baraha bulshada.

Waxaa jira xaalado ay tacaddiyada dhijitaalka ahi gogol-xaar u noqdaan weerarro jireed, maadaama qofka dhibbanaha ah lagu daba-galo laguna xakameeyo xogtiisa iyo dhaqdhaqaaqiisa.

Midowga Yurub ayaa soo dhoweeyay natiijada codbixinta, isagoo carrabka ku adkeeyay in dilalka haweenka ee la xiriira jinsigooda ay yihiin dhibaato caalami ah oo u baahan tallaabooyin mideysan.

Midowga Yurub ayaa sheegay in codadka 175-ka dal ee taageeray qaraarku ay muujinayaan sida ay beesha caalamku uga go’an tahay ciribtirka tacaddiyada ka dhanka ah haweenka iyo gabdhaha.

Boqortooyada Midowday ee UK ayaa iyaduna sheegtay in haweeney kasta oo lagu dilo gacanta lammaanaheeda ama xubin qoyskeeda ka tirsan ay tahay musiibo ay tahay in laga hortago, iyadoo xustay in dunida ay haweeney ku disho xaaladahaas tobankii daqiiqaba mar.