Wakaaladda wararka ee Reuters ayaa werisey in wadahadallo qarsoodi ah oo u socda Mareykanka iyo Iiraan in is afgarad buuxa lagu gaaray oo ay dhimantahay farsamo ahaan labada dhinac inay heshiis ku gaaraan.

Waxaana warbixintu sheegtay inay suragal tahay in kulanka soo socda lagu gaaro heshiis hordhac ah, kadibna heshiis ballaaran lagu dhammeeyo muddo 60 maalmood gudahood.

Madaxweynaha Iiraan: “Ma rabno inaan sameysano hub nukliyeer ah ama aan khalkhal gelinno gobolka.

Kuwa naga soo horjeeda ee diidan horumarkeena ayaa raadinaya wado ay nagu gumeystaan, waa iyaga kuwa dila, hoggaamiyeyaasha siyaasiyiinta iyo carruurta”

Madaxweynaha Turkiga “ISRL waa caqabada kaliya ee hor taagan nabadda.”

Erdogan ayaa sheegay in ISRL ay isku hor gudubtey nabadda bariga dhexe, Isla markaana ay maanta tahay cida kaliya ee caqabad ku ah in gobolku uu helo xasilooni iyo ammni.

Madaxweynaha Suuriya, Axmed Al sharac ayaa yidhi “Buuraha Golan waa dhul Suuriya ay leedahay, Dal kasta oo ISRL u aqoonsada buuraha Golen wuxuu noqon doonaa mid aan waxba tareyn, in ka badan 134 Dal ayaa Golan u aqoonsan dhul Suuriya ka tirsan.”

ISRL waxay buuraha Golan Suuriya ka qabsatey intii lagu jirey dagaalkii lixda maalmood ee dhexmaray ISRL iyo Carabta sanadkii 1967, xiligaas ilaa hada wali ISRL way haystaa deegaankaasi.

Qaar kamida shirkadaha duulimaadyada ayaa dhimaya safarradooda kaddib markii ay soo wajahday shidaal yari sababo la xidhiidha colaadda Bariga Dhexe.

Ra’iisul Wasaaraha UK Keir Starmer ayaa hadda soo gaaray qasriga Élysée Palace ee ku yaalla Paris, waxaana wax yar ka hor kulankiisa madaxweynaha Emmanuel Macron uu Starmer ku adkeystay inuu “sameyn doono wax walba oo uu awoodo” si loo yareeyo saameynta dagaalka Iran uu ku leeyahay shacabka isla markaana dib loogu furo marin-biyoodka Strait of Hormuz.

Isagoo la hadlayay warfidiyeenka, Starmer wuxuu yiri: “Aad bay muhiim u tahay inaan dhisno isbahaysi dalal ah oo ku mideysan mabda’a ah in xabbad-joojintu noqoto mid joogto ah, in heshiis la gaaro, iyo in marin-biyoodka Hormuz uu furnaado.

“Arrintaasi waa danta dhammaanteen, sababtoo ah waxa ka socda dagaalka Iran wuxuu saameynayaa dhaqaalaheena oo dhan. Taasi waa sababta ay dalalku isu soo ururinayaan.

“Qof walba wuu caddeeyay in si arrintaasi u dhacdo, aan u baahanahay waddo diblomaasiyadeed iyo mid siyaasadeed, sidoo kale dhinac saadka iyo dhaqaale ah, iyo qorshe militari—taas ayaana maanta isugu imaaneynaa inaan ka shaqeyno.”

Galabta, Starmer iyo Macron waxay wada guddoomin doonaan kulan maqal iyo muuqaal ah oo ay ka qeybgalayaan ku dhowaad 40 dal, kaas oo lagu doonayo in lagu dhiso hawlgal caalami ah oo lagu soo celinayo marin ammaan ah si ay maraakiibta ay u maraan Hormuz.

Dhanka kale Wasiirka arrimaha dibadda Hindiya, Subrahmanyam Jaishankar ayaa warbaahinta u sheegay dalalka Faransiiska iyo Ingiriiska inay usoo bandhigeen Hindiya inay ka qaybqaadato dadaallada dib loogu furayo marin-biyoodka ay xirtay Iiraan ee Hormuz, sabab la xiriirta inay Hindiya xiriir wanaagsan la leedahay Iiraan, oo ay ka hirgelisay dekedda ugu weyn ee meel ka baxsan dhulkeeda ay ku leedahay, sida ay werisey Al Jazeera.

Wargeyska Israa’iil ka soo baxa ee Haaretz ayaa ku warramay inuu Netanyahu ka wajahayo Trump xaalad uusan horey uga arag , ka dib markii la sheegay Trump inuu ku qasbay Netanyahu inuu qaato xabbad-joojinta Iiraan iyo Lubnaan, iyadoo uusan wax door ah shuruudaha xabbad-joojinta ku lahayn.

Yahuuda ku nool Dalka Iiraan, gaar ahaan magalada Tehraan ayaa iskugu yimid Kaniisad YH-da ee ku taala Tehraan si ay ugu cibaadeystaan, xafladna ugu qabsadaan.

YH-dii meesha ka hadashay ayaa sheegay in dagaalka socda ee u dhexeeya ISRL iyo Iiraan uusan ahayn dagaal ka dhana dadka YH-da.

Guddoomiyaha xisbiga mucaaradka Koonfur Afrika ee Halganka Dhaqaalaha Xorriyadda (EFF), Julius Malema, ayaa lagu xukumay shan sano oo xabsi ah iyada oo lagu helay dambi la xidhiidha jebinta shuruucda hubka, kaddib markii uu rasaas ka riday isu soo bax siyaasadeed sanadkii 2018.

Maxkamad ku taal Johannesburg ayaa go’aankan gaadhay Khamiista maanta, hase yeeshee Malema ayaa si ku meel gaadh ah loo sii daayay maadaama uu racfaan ka qaatay xukunka, iyadoo dacwadiisa rafcaanka la dhegaysan doono waqti dambe.

Haddii xukunka iyo dambiga lagu helay la xaqiijiyo, Malema waxa uu lumin doonaa xubinnimadiisa baarlamaanka, maadaama sharciga Koonfur Afrika uu ka mamnuucayo xubinimada qof kasta oo lagu xukumo xabsi ka badan 12 bilood oo aan lahayn ganaax.

Malema ayaa bishii Oktoobar lagu helay shan dambi oo ay ka mid yihiin haysashada hub iyo rasaas si sharci darro ah, rasaas ka ridid meel dadku degan yihiin, iyo halis gelin dadweyne. Dacwaddan ayaa sidoo kale lagu soo oogay ilaaliyihiisa gaarka ah, Anton Snyman, balse isaga waa la sii daayay kadib markii lagu waayay wax dambi ah.

Boqolaal taageerayaal ah oo ka tirsan xisbiga, oo loo yaqaan “dagaalyahanada,” ayaa isugu soo baxay maxkamadda, iyagoo ku lebisan dharka cas ee xisbiga, isla markaana qaadaya heeso iyo qaylo dhaan kahor iyo kadib go’aanka maxkamadda.

Malema ayaa si adag u dhaliilay garsooraha dacwadda, isaga oo ku eedeeyay eex iyo siyaasad ku milan go’aankeeda. Waxa uu sheegay in ay racfaan u gudbinayaan maxkamad sare si dib loogu eego xukunka.

Garsooraha dacwadda, Twanet Olivier, ayaa sheegtay in xukunka lagu saleeyay halista falka uu sameeyay, iyadoo xustay in rasaasta si aan kala sooc lahayn loo rido ay sababi karto dhimasho iyo dhaawac, gaar ahaan carruurta iyo dadka rayidka ah.

Malema ayaa marar badan ku dooday in dacwadda lagu soo oogay ay tahay mid siyaasadaysan, isaga oo tilmaamay in ay soo gudbiyeen ururka AfriForum, oo uu muddo dheer khilaaf kala dhexeeyay.

Hoggaamiyahan oo lagu tilmaamo shaqsi muran badan dhalinaya ayaa caan ku ah siyaasado adag oo ay ka mid yihiin in dhulka laga qaado dadka cadaanka ah iyada oo aan magdhow la siin, iyo in la qarameeyo macdanta iyo bangiyada.

Danjiraha Soomaaliya u fadhiya dalka Ethiopia Cabdillaahi Warfaa, ayaa ku hanjabay in ay xidhi doonaan marinka Baabuubul Mandab haddii ay Israel joojin waydo cilaaqaadka sii xoogaysanaya ee ay la wadaagto Somaliland.

Danjiraha oo soo qaatay kharirad ay si toos ah uga muuqdaan waddama Somaliland iyo Soomaaliya ayaa sheegay in ay tallaabadan xannibada ah qaadi doonaan haddii ay hawluhu noqon waayaan sida ay Soomaaliya doonayso.

“Dal kasta oo faragelin ku sameeya arrimaha gudaha ee Soomaaliya, isla markaana wax u dhimaya midnimadeeda dhuleed iyo madaxbannaanideeda, waxa uu la kulmi doonaa cawaaqib ay ka mid noqon karto xaddidaad lagu soo rogo isticmaalka marinka Bab-el-Mandeb” ayuu yidhi Danjire Warfaa.

Waxyaabaha u sahli kara Soomaaliya in ay qaaddo tallaabooyin noocaas ah waxaa ka mid noqon kara xoojinta cadaadiska diblomaasiyadeed, dhisidda iskaashi dhow oo ay la yeelato dalalka gobolka, iyo ka shaqaynta go’aanno ka soo baxa hay’adaha caalamiga ah si loo kordhiyo kormeerka ama loo saameeyo dhaqdhaqaaqa maraakiibta.

Waxa xusid mudan in Soomaaliya aanay shaqo ku lahayn Badda cas, Gacanka Cadmeed iyo meelaha u dhow Baabuul Mandab sidoo kalena ay ku kooban tahay badweynta Hindiya oo keliya taas oo dad badan ku noqotay la yaab iyo arrin su’aalo layska waydiiyey sida ay suurta galka ku tahay.

Ugu dambayn, dowladda Soomaaliya ayaa si guud u cambaaraysay tallaabada Israa’iil ee magacaabista safiirka, iyada oo ku tilmaantay faragelin cad. Dhanka kale, Somaliland ayaa si diirran u soo dhawaysay magacaabistaasi, iyada oo u aragta tallaabo diblomaasiyadeed oo muhiim u ah xidhiidhka caalamiga ah iyo raadinta aqoonsi rasmi ah.

Ururka Iskaashiga Islaamka (OIC) ayaa si adag u cambaareeyay go’aanka ay Israa’iil ku shaacisay inay wakiil diblomaasiyadeed u soo magacawday Somaliland, sida lagu sheegay war-saxaafadeed kasoo baxay xoghaynta guud ee ururka.

OIC ayaa sheegtay in tallaabadan ay u aragto mid xadgudub ku ah madax-bannaanida, midnimada qaran iyo wadajirka dhuleed ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya. Ururku waxa uu ku tilmaamay Somaliland “gobol ka tirsan waqooyi-galbeed Soomaaliya”, isaga oo diiday sharciyadda magacaabistaasi.

War-saxaafadeedka ayaa sidoo kale lagu xusay in Israa’iil, oo OIC ku tilmaantay “quwad gumeysi”, ay qaaday tallaabo aan waafaqsanayn mabaadi’da sharciga caalamiga ah iyo axdiyada Qaramada Midoobay.

Dhanka kale, OIC waxay mar kale caddeysay inay si buuxda ula garab taagan tahay dowladda Federaalka Soomaaliya, isla markaana ay taageero buuxda u hayso madax-bannaanideeda, wadajirka dhulkeeda iyo hay’adaha sharciyeysan ee dalka.

Ururka ayaa ku baaqay in la ixtiraamo qawaaniinta caalamiga ah, gaar ahaan kuwa dhigaya dhowrista madax-bannaanida iyo xuduudaha dalalka xubnaha ka ah beesha caalamka.

Ugu dambeyn, OIC waxay ku adkaysay in tallaabo kasta oo wax u dhimaysa midnimada Soomaaliya ay tahay mid aan la aqbali karin, iyadoo ku boorrisay dhammaan dhinacyada inay u hoggaansamaan sharciga caalamiga ah.

Badmaaxiinta saaran Markabka diyaaradaha xambaara ee USS Abraham Lincoln ayaa ka cawday cunto yari iyo tayada cuntada oo liidata, intii lagu guda jirey dagaalka Iiraan.

Waxay sheegeen in dagaalka Iiraan oo dheeraaday iyo silsilada sahayda cuntada oo diciifday darteed la xadiday cuntada taasina ay mararka qaar ku keentay gaajo iyo niyad jab, sidoo kale Qoysaskooda ayaa sheegay in badmaaxiinta saaran Markabkaasi ayay marar badan gaajoodeen oo aysan helin cunto ku filan.

Mareykanka ayaa ku wargeliyay qaar ka mid ah dalalka Yurub ee xulafada la ah inuu dib u dhac ku imanayo hubkii uu Mareykanku u diri lahaa dalalkaas, sababo la xidhiidha in dagaalka Iiraan uu si weyn u yareeyay kaydkii hubka ee Mareykanka, sida ay sheegtay Reuters

Madaxweynaha Mareykanka markii la waydiiyay inuu Carabta ku qasbi doono iney bixiyaan lacagta, Trump wuxuu si cad u sheegay inuu u malaynayo in Carabtu ay ka qaybqaadan doonaan oo ay bixin doonaan lacagta.

Trump ayaa la waydiiday waxa uu yeelayo hadii uu fashilmo heshiiska Iran ee uu caawa shaaciyay inuu dhawyahay:

Trump ayaa ku jawaabay sidan “Hadii uu heshiis dhici waayo dagaalku wuxuu bilaaban doonaa markale.”

Wariyaha “Maxaad ula dagaalamaysaa baadariga.?

Trump “Annigu lama dagaalamayo issaga, Baadarigu wuxuu sheegay in Iiraan ay heli karto hub nukliyeer ah.

Wariyaha “Baadarigu sidaas ma uusan odhan.

Trump “Waan ka hor iman karaa waana ka aragti duwanaan karaa baadariga.”