Wada-hadalo taariikhi ah ayaa maanta Israel iyo Lubnaan markii ugu horreysay muddo tobanaan sano ah ku dhexmaray magaalada Washington, iyadoo dad badani rajeynayaan in tani ay gogol xaarto xabbad-joojin dagaalka ka socda halkaas, halkaas oo Israel ay kula dagaallamayso kooxda Hezbollah ee ay taageerto Iran.

Kulankan ayaa labada dhinaca waxaa ku matalayay safiirrada u fadhiya Mareykanka ee Israel iyo Lubnaan, iyadoo kulankan lagu lafa-guray sidii meesha looga saari lahaa khilaafka u dhaxeeya labada dal, kaasoo salka ku haya kooxda Hezbollah ee sida wayn u hubaysan iyo in hubka dhigis lagu sameeyo kooxdaasi.

Lubnaaniyiinta ayaa aaminsan in dalabka Maraykanka iyo Israel ee hubka dhigista kooxda aysan awoodin dowladda Beirut inay fuliso iyada oo aan oggolaansho ka helin Hezbollah, sidoo kale waxaa laga cabsi qabaa in isticmaalka xoog uu keeni karo rabshado.

Dowladdu si toos ah uguma jirto dagaalka, mana laha saameyn weyn oo ay ku yeelato Hezbollah, taas oo ay mucaaradku ku eedeeyaan inay difaacdo danaha Iran isla markaana ay Lubnaan ku jiiddo dagaallo aan la rabin.

Dagaalkan ayaa dilay in ka badan 2,000 oo qof, sida ay sheegtay wasaaradda caafimaadka, iyadoo aan Israel kala soocin dagaalyahannada iyo rayidka,taasoo keentay bur-burka iyo barakicinta shan meelood meel dadka dalkaasi, waxaana suuragal ah in dad badan aysan waligood dib ugu laaban karin guryahooda.

Ciidamada Israel ee soo galay gudaha dalka ayaa weli wada hawlgallada dhulka, si ay u abuuraan waxa saraakiishu ku tilmaameen “aag amni” oo ku yaalla xadka, taas oo dhalisay cabsi ah in qaybo ka mid ah dalka ay sii ahaan karaan kuwo la haysto xitaa marka dagaalku dhammaado.

Taageerayaashu waxay sheegaan in Hezbollah ay tahay difaaca kaliya ee ay ka haystaan Israel, kooxda ayaana hore u sheegtay inaysan u hoggaansami doonin wax go’aan ah oo arrintan la xiriira.

Wasiirka Arrimaha Dibadda Turkiga Hakan Fidan iyo dhiggiisa Iran Abbas Araghchi ayaa ka wada hadlay xaaladdii ugu dambeysay ee wada hadallada u dhexeeya Iran iyo Mareykanka.

Labada dhinac ayaa arrintan kaga hadlay khadka taleefanka maalintii Talaadada xilli uu jiro xabbad joojin laba toddobaad ah oo lagu hakiyay colaadda u dhaxaysa dalalkaas.

Mas’uuliyiinta Iran ayaa sheegay in in ka badan 3,300 oo qof ay ku dhinteen duqeymaha cirka ee ay fuliyeen Mareykanka iyo Israel tan iyo markii ay bilowdeen 28 ka Febraayo.

Dhanka kale Tehran ayaa ka jawaabtay weerarro gantaallo iyo diyaarado aan duuliye lahayn ku beegsatay Israel, Ciraaq, Urdun iyo dalalka Khaliijka ee martigeliya saldhigyada militari ee Mareykanka kahor inta aan la shaacin xabbad-joojinta laba toddobaad ah.

Sidoo kale dhammaadkii usbuucii hore Mareykanka iyo Iran ayaa wada hadallo toos ah oo naadir ah ku yeeshay Islamabad si loo soo afjaro colaadda balse kulamadaas waxay ku dhammaadeen wax heshiis ah la’aan.

Raysal wasaaraha Spain Pedro Sánchez ayaa shaaca ka qaaday in dawladdiisu ansixisay in sharciga dhalasho la siiyo Nus Milyan ruux oo dalkaas tahriib ku galay muddooyinkii la soo dhaafay si ay u shaqa galaan una noqdaan kuwa hela xaquuqaha asaasiga ah.

Tallaabadan ayay Madrid ku sheegtay in ay tahay mid kor loogu qaadayo wax soo saarka dalkaas si loo helo dad shaqaynaya meeshan looga saaro dad yaraanta waddanka ka jirta.

Spain ayaa sannadadan isku dayaysa in ay soo jiidato dadweynaha tahriibeyaasha ah maaddama oo ay wajahayso shaqaale la’aan dalkaas in muddo ah ka taagnayd.

Soomaalida aya ka mid ah dadyowga Spain galay sannadihii la soo dhaafay inkasta oo badankoodu u sii dhaafeen waddamada kale qaaradda Yurub.

Dagaallo u dhexeeya ciidamada Israel iyo kooxda Hezbollah ee gudaha Lebanon ayaa wali socda, inkastoo ay socdaan wada-hadallo ka dhacaya Washington, D.C.

Bayaan ay soo saareen ciidamada Israel ayaa lagu sheegay inay 24-kii saac ee la soo dhaafay duqeeyeen qiyaastii 150 bartilmaameed oo ay sheegeen “goobo Hezbollah leedahay” oo ku yaalla koonfurta Lubnaan.

Dhanka kale, Hezbollah ayaa soo saartay bayaano dhowr ah oo ay ku sheegtay inay gantaallo ku weerartay Israel.

Sawirro laga qaaday koonfurta Lubnaan subaxnimadii Talaadada ayaa muujinaya meelaha ay ka dhaceen duqeymaha cirka ee Israel.

Iran ayaa bilaabtay qiimeyn ku saabsan khasaaraha ka dhashay dagaalka, taas oo qayb ka ah dadaal ay ku doonayso in magdhow lagu daro wada-hadallada socda.

Ergeyga Iran u fadhiya Qaramada Midoobay ayaa si rasmi ah warqad ugu gudbiyay Xoghayaha Guud Antonio Guterres, isaga oo dalbanaya in Iran la siiyo magdhow ku saabsan khasaaraha ka dhashay dagaalladii u dambeeyay ee dalkaasi saameeyay.

Sida ay baahisay IRNA, safiirka Iran ee Qaramada Midoobay Amir Saeed Ervani ayaa warqaddiisa ku sheegay in shan dal oo carab ah ay si cad u jebiyeen waajibaadkoodii caalamiga ahaa ee ku aaddanaa ilaalinta madaxbannaanida iyo amniga Iran. Wuxuu xusay in ficilladaasi ay keeneen khasaare baaxad leh oo isugu jira mid dhaqaale, mid kaabayaal, iyo mid bani’aadamnimo.

Warqadda ayaa sidoo kale carrabka ku adkeysay in marka la eego sharciga caalamiga ah, dalalkaas ay leeyihiin mas’uuliyad buuxda oo ku saabsan wixii waxyeello ah ee ay geysteen, isla markaana looga baahan yahay inay bixiyaan magdhow dhamaystiran. Iran ayaa ku dooday in tallaabooyinkaasi ay ahaayeen kuwo ka hor imanaya mabaadi’da aasaasiga ah ee nidaamka caalamiga ah, gaar ahaan kuwa la xiriira xushmeynta madaxbannaanida dalalka iyo ka fogaanshaha faragelinta militari.

Arrintan ayaa imaneysa xilli ay sii kordhayaan xiisadaha siyaasadeed iyo kuwa militari ee gobolka, iyadoo Iran ay u muuqato inay dooneyso inay arrintan u gudbiso heer caalami ah si cadaadis sharci iyo mid diblomaasiyadeed loogu saaro dalalka ay eedeysay. Ilaa iyo hadda, ma jirto wax jawaab rasmi ah oo ka soo baxay Xafiiska Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay.

Markabkii 3aad oo ay leedahay Iran ayaa galay Marinka Hormuz, waxaa uu ku sii jeedaa Dekadda Xamriyah ee dalka isutagga Imaaraadka Carabta.

Xogta raadraaca maraakiibta ayaa muujineysa in afar markab oo lala xiriirinayo Iran ay ka gudbeen marinka Hormuz, inkastoo Laba ka mid ah maraakiibtaas ayaa gaareen dekedo ku yaalla Iran sida ay muujinayso xogta MarineTraffic.

Xogtu waxay tilmaamaysaa in markab xamuul qaada oo lagu magacaabo Christianna uu ka gudbay marinka Isniintii, kadib markii uu ka baxay dekedda Bandar Imam Khomeini.

Tan iyo markii uu TRUMP amray in Marinka Hormuz xiranyahay ma jiro wax caqabad ah oo ay la kulmeen Maraakiibta Iran.

Ruushka iyo Shiinaha ayaa ku hanjabay in haddii Maraakiibtooda shidaalka iyo madeecadaha u kala gooshiya Iran la waxyeelleeyo ay u qaadanayaan weerar ka dhan ah madaxbanaanidooda.